FILES (αρχειοθηκη)

Περί της καταγωγής των σημερινών Ελλήνων - J.P. Fallmerayer

2008-07-26T05:11:00.000-07:00

«Οι Έλληνες της νεότερης εποχής δεν κατάγονται από την φυλή των αρχαίων Ελλήνων, αλλά προέρχονται από Σλάβους»

Jakob Philipp Fallmerayer (1790–1861) ήταν Αυστριακός περιηγητής, δημοσιογράφος, πολιτικός και ιστορικός, περισσότερο γνωστός για τις περιηγητικές αφηγήσεις του και τις θεωρίες του σχετικά με τη φυλετική καταγωγή των Νεοελλήνων. Στο έργο του διατυπώνει την άποψη πως οι Έλληνες της νεότερης εποχής δεν κατάγονται από την φυλή των αρχαίων Ελλήνων, αλλά προέρχονται από Σλάβους που εισέβαλαν στην Ελλάδα κατά την περίοδο του Μεσαίωνα και Αλβανούς που εξαπλώθηκαν κατά τον ύστερο Μεσαίωνα και τους νεότερους χρόνους.

Όπως είναι φυσικό στην εποχή της εμφάνισης της θεωρίας του ξέσπασε μεγάλος θόρυβος τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Ελλάδα, προκαλώντας αρνητικά σχόλια εν είδει αντιρρητικής φιλολογίας. Οι Έλληνες λόγιοι προσπάθησαν να αποδείξουν αβάσιμους τους ισχυρισμούς του με συγκριτικές μελέτες της γλώσσας, των ηθών και των εθίμων των Ελλήνων διαχρονικά.

Σήμερα η θεωρία του έχει αποδειχθεί λανθασμένη και δεν αναγνωρίζεται από δυτικά πανεπιστήμια. Σύμφωνα με τις απόψεις του η φυλή των αρχαίων Ελλήνων εξαφανίστηκε παντελώς εξαιτίας της καθόδου σλάβικων φύλων στην Πελοπόννησο και την υπόλοιπη Ελλάδα κατά τον 6ο αιώνα. Συγκεκριμένα αναφέρει: Η Ελληνική φυλή έχει τελείως εξολοθρευθή από την Ευρώπη. Η φυσική ομορφιά, το μεγαλείο του πνεύματος, η απλότητα των συνηθειών, η καλλιτεχνική δημιουργία, οι αθλητικοί αγώνες, οι πόλεις, τα χωριά, το μεγαλείο των μνημείων και των αρχαίων ναών, ακόμα και το όνομα του λαού, έχουν εξαφανισθή από την Ελλάδα Για τον Φαλμεράυερ πρόγονοι των συγχρόνων Ελλήνων είναι οι Σλάβοι, κατά κύριο λόγο, και οι Αλβανοί που μετανάστευσαν στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, εξαφανίζοντας την ελληνική φυλή, με αποτέλεσμα οι σύγχρονοι Έλληνες να αποτελούν στην ουσία μια σλαβική φυλή: Ούτε μία απλή σταγόνα αίματος, γνησίου ελληνικού αίματος, δεν τρέχει στις φλέβες των χριστιανών κατοίκων της σημερινής Ελλάδας. Μιά τρομερή καταιγίδα διασκόρπισε έως την πιό απόμακρη γωνιά της Πελοπονήσου μιά νεά φυλή συγγενή προς την μεγάλη φυλή των Σλάβων. Οι Σκύθες-Σλάβοι, οι Ιλλυριοί-Αρβανίτες, οι συγγενικοί με τους Σέρβους και τους Βουλγάρους λαοί, είναι εκείνοι που τώρα ονομάζουμε Ελληνες. Ενας λαός με σλαβικά χαρακτηριστικά, τοξοειδείς βλεφαρίδες και σκληρά χαρακτηριστικά Αλβανών βοσκών του βουνού, που φυσικά δεν προέρχεται από το αίμα του Νάρκισου, του Αλκιβιάδη και του Αντίνοου. Μόνο μία δυνατή ρομαντική φαντασία μπορεί να ονειρεύεται ακόμα μιά αναγέννηση των αρχαίων Ελλήνων Η εμφάνιση της θεωρίας του Φαλμεράυερ έγινε σε μία περίοδο που οι Έλληνες αγωνίζονταν για την απελευθέρωση από τους Τούρκους, γεγονός που είχε προκαλέσει κύματα συμπάθειας και σεβασμού σε ολόκληρη την Ευρώπη προς τον ιστορικό λαό που πάσχιζε για την ελευθερία του, και μία έντονη υποστήριξη για την αναβίωση του ελληνικού μεγαλείου μετά από τόσους αιώνες σκλαβιάς. Τότε εμφανίστηκε ο Αυστριακός ιστορικός, ο οποίος διακηρύσσοντας τον αφανισμό των Ελλήνων, υποστήριξε ότι η Ευρώπη δεν χρωστάει τίποτα στους σύγχρονους κατοίκους της Ελλάδας.

Η θεωρία έχει τη βάση της στην αναστροφή της εξιδανικευμένης εικόνας που κατασκεύασαν οι Ευρωπαίοι για τους σύγχρονους Έλληνες. Η σκληρή πραγματικότητα της Ελλάδας στη συγκεκριμένη περίοδο, ήταν η εικόνα της εξαθλίωσης και της προσαρμογής στα "βάρβαρα", κατά τους Ευρωπαίους διανοούμενος, ήθη της Ανατολής. Στο βαθμό που οι σύγχρονοι Έλληνες διέψευδαν τις προσδοκίες των ρομαντικών φιλελλήνων, άρχισε σταδιακά να αμφισβητείται και η ίδια τους η ταυτότητα, δηλαδή η αρχαιοελληνική καταγωγή πάνω στην οποία θεμελίωσαν τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό και την επανάστασή τους. Ενα διπλό στρώμα από ερείπια και ο βόρβορος δύο νέων και διαφορετικών λαών σκεπάζει τους τάφους των αρχαίων Ελλήνων. Τα αθάνατα έργα του αρχαίου ελληνικού πνεύματος και μερικά ερείπια, που βρίσκονται στην Ελλάδα, αποτελούν τώρα την μόνη απόδειξη πως πριν από πολλά χρόνια υπήρχε ένας λαός σαν τους Ελληνες Σύμφωνα με τον Φαλμεράυερ ο εκσλαβισμός και ο εξαλβανισμός περιοχών της ελλαδικής επικράτειας, νόθευσε και εξαφάνισε μέσω της φυλετικής επιμειξίας την αρχαιοελληνική φυλή και τον πολιτισμό της. Σύμφωνα με το επιχείρημα της φυλετικά ανόθευτης ιστορικής κοινότητας -χαρακτηριστικό της ρομαντικής ιστοριογραφίας- οι σύγχρονοι Έλληνες δεν είναι γνήσιοι απόγονοι των αρχαίων και συνεπώς δεν είναι ορθό να αντιμετωπίζονται ως τέτοιοι. Η άποψή του προκάλεσε σημαντική κρίση στη σχέση που δημιούργησαν οι σύγχρονοι Έλληνες με την ταυτότητά τους, το παρελθόν και την ιστορία τους. Η αμφισβήτηση της καταγωγής από τους αρχαίους προγόνους έθεσε ζήτημα επαναπροσδιορισμού της εθνικής ταυτότητας. Το ζήτημα της ιδιαιτερότητας και μοναδικότητας του ελληνικού έθνους τέθηκε υπό καθεστώς επαναδιαπραγμάτευσης.

Οι ιστορικοί που αντέκρουσαν τη θεωρία του υποστηρίζουν πως ο Φαλμεράυερ παρερμήνευσε χωρία Βυζαντινών ιστορικών. Ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος ήταν ο Έλληνας ιστορικός που έλεγξε ως εσφαλμένη τη θεωρία του στη μελέτη του περί της εποίκισης των Σλάβων στην Πελοπόννησο. Το ζήτημα της καταγωγής των σύγχρονων Ελλήνων τέθηκε, ως ήταν φυσικό, στο επίκεντρο της έρευνας της ελληνικής και ξένης ιστοριογραφίας της περιόδου, σαφώς επηρεασμένης από τον ρομαντικό ιστορισμό. Το πλαίσιο μέσα στο οποίο έγινε αυτός ο προσδιορισμός ήταν καθαρά πολιτισμικό. Εφόσον ο ελληνικός πολιτισμός επιβιώνει ιστορικά, είναι διαχρονικός, ενιαίος και μοναδικός, καθώς παρουσιάζεται σε όλη τη διάρκεια της ιστορικής του πορείας να έχει αφομοιωτικές δυνατότητες των εξωγενών στοιχείων, διατηρώντας τον πυρήνα της ταυτότητάς του. Αυτή ήταν η βασική ιδέα μέσω της οποίας επιχειρήθηκε η αποκατάσταση της ελληνικής ιστορικής συνέχειας του ελληνικού έθνους ανά τους αιώνες και συνεπώς η αντίκρουση της θεωρίας Φαλμεράυερ. Οι θέσεις του Φαλμεράυερ απορρίφθηκαν ως υποκειμενικές και αντιεπιστημονικές από την Βαυαρική Ακαδημία Επιστημών και Κλασσικών Μελετών, ενώ δέχτηκε επικρίσεις από πολλούς Ευρωπαίους ιστορικούς. Παράλληλα ήταν η αφορμή για να ξεκινήσουν γενετικές μελέτες πάνω στον ελληνικό πληθυσμό από ξένους γενετιστές όπως ο Ιταλός Λουίτζι Λούκα Καβάλι-Σφόρτσα, οι οποίοι υποστήριξαν την αναμφισβήτητη γενετική σύνδεση αρχαίων και σύγχρονων Ελλήνων.

Πηγή

Jakob Philipp Fallmerayer - Περί της καταγωγής των σημερινών Ελλήνων (e-book)

.
Σχετικοί σύνδεσμοι:
.
Η αποίκηση των Σλάβων στο Βυζάντιο και η φυλετική τους καταγωγή.
Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ (1961 - 2004) .
Η «ακατάλυτη συνέχεια» του ελληνισμού

~~~~~

Εμπειριστές και Ορθολογιστές τον 17ο αιώνα

2008-04-27T07:26:00.000-07:00

«Από την στιγμή που αμφισβητείς, σκέπτεσαι.

Και αν σκέπτεσαι θα πει πως υπάρχεις»

- Καρτέσιος -

Εισαγωγή

Κατά τον 17ο αιώνα μεταβάλλονται οι σκοποί και τα ενδιαφέροντα της φιλοσοφίας και συνάδουν με την επικράτηση της νέας επιστήμης. Οι κατακτήσεις της πειραματικής μεθόδου οδήγησαν την επιστήμη στο να αποτελέσει την κύρια δύναμη για την πρόοδο της κοινωνίας. Η φιλοσοφία πλέον ακολουθεί σε δευτερεύον ρόλο και διαμορφώνεται μία νέα σχέση μεταξύ των δύο αυτών διανοητικών κόσμων.

.Η επιστήμη αποβάλει την εξάρτηση της από την μεταφυσική τέμνοντας τους δεσμούς της με την φιλοσοφία, συνάπτοντας νέες σχέσεις μαζί της και εξαναγκάζοντας την να την ακολουθεί μετατρεπόμενη σε «θεραπαινίδα της[1]». Η φιλοσοφία μετασχηματίζεται πλέον σε επιστημολογία και «προσπαθεί να περιγράψει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το ανθρώπινο λογικό[2]», έχοντας απολέσει τον μεταφυσικό της λόγο, χάνοντας και το δικαίωμα να καθορίζει την νομοτέλεια του φυσικού γίγνεσθαι.

Στα πλαίσια αυτής της εργασίας θα παρουσιαστεί ο τρόπος με τον οποίο πραγματεύονται τον «φυσικό νόμο» οι δύο διαφορετικές φιλοσοφικές προσεγγίσεις της επιστήμης που επικρατούν κατά τον 17ο αιώνα στην Ευρώπη, το κίνημα του ορθολογισμού και η γνωσιολογία του εμπειρισμού. Πριν εισαχθούμε σε μία περαιτέρω ανάλυση κρίνεται σκόπιμη μία οριοθέτηση των τριών προαναφερθεισών εννοιών.

Η αρχική έννοια που χρίζει ορισμού είναι η αυτή του «φυσικού νόμου». Ως «φυσικό νόμο» μπορεί να θεωρηθεί η μαθηματική κανονικότητα που διέπει την φύση, η, κατά τους πυθαγόρειους φιλοσόφους, ορθότητα μίας μαθηματικής σχέσης που ταιριάζει με τα φυσικά φαινόμενα, η αιτιακή εξήγηση μίας ολόκληρης κατηγορίας φαινομένων. Το χρονικό σημείο που θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι θεμελιώνεται η έννοια του «φυσικού νόμου» είναι με τη διατύπωση από τον Κέπλερ (Johannes Kepler, 1571-1630) των τριών νόμων της κίνησης των πλανητών. Εν συνεχεία ορίζοντας τις δύο εκφάνσεις της νεωτερικής φιλοσοφίας μπορούμε να διακρίνουμε και την ειδοποιό διαφορά τους. Ο ορθολογισμός ως φιλοσοφική θεώρηση τονίζει τον κεντρικό ρόλο του λογικού στην διαμόρφωση της επιστημονικής σκέψης ενώ εμπειρισμός προβάλει την επίδραση των αποτελεσμάτων της αισθητηριακής παρατήρησης στην διανοητική θεώρηση. Παράλληλα οι δύο αυτές φιλοσοφικές τάσεις όρισαν και δύο φιλοσοφικές σχολές, «την αγγλική σχολή, την οποία η περισσότεροι ταύτιζαν με την εμπειρική μέθοδο, και μία γαλλική που επαινούσε φανατικά τον Καρτέσιο και που κατέληξε να την συνδέουν μάλλον με την παραγωγική μέθοδο[3]».

Οι Εμπειριστές

Ο «ποιητής» της επιστημονικότητας Francis Bacon

.
Ο θεμελιωτής της εμπειρικής γνωσιολογίας θεωρείται ο Άγγλος νομικός και φιλόσοφος Francis Bacon (1561-1626), «μία αμφιλεγόμενη μορφή στην ιστορία της επιστήμης[4]», ο οποίος αν και δεν υπήρξε επιστήμονας ωστόσο υπήρξε ο κατεξοχήν «προπαγανδιστής της επιστήμης και της γνώσης[5]» ταυτίζοντας την με την συστηματική παρατήρηση. Ο εμπειρισμός του είναι μεθοδολογικός σύμφωνα με τον Woolhouse[6] και αυτό εκφράζεται με την οριοθέτηση της μεθόδου της εμπειρικής επαγωγής (induction) την οποία και θεωρεί ως τον μοναδικό τρόπο επεξεργασίας των εμπειρικών δεδομένων και την οποία κυριολεκτικά θεοποιούσε σύμφωνα με τον Butterfield[7]. Η επαγωγή, «ο τρόπος δηλαδή με τον οποίο παράγονται οι γενικές έννοιες από την εμπειρία[8]», κρίνεται ικανή κατά τον Bacon να ορίσει τον «φυσικό νόμο» σε αντίθεση με την αριστοτελική λογική που μέχρι τότε επικρατούσε και για την οποία ο Bacon εκφράζει έντονη και άδικη, σύμφωνα με τον Losee[9], πολεμική επειδή δεν δίνει έμφαση στις πρακτικές εφαρμογές της επιστημονικής γνώσης. Παράλληλα ο Bacon κατηγορεί τον Αριστοτέλη ότι είχε περιορίσει την επιστήμη στην απαγωγική λογική, παράγοντας συμπεράσματα από πρώτες αρχές και όχι από την εμπειρία[10].

Προτείνει μία μέθοδο επιστημονικής εργασίας μέσω της συλλογής μίας επαρκούς βάσης εμπειρικών δεδομένων με την οποία μπορούν να ορισθούν γενικοί νόμοι πάνω σε ένα υπόβαθρο συγκεκριμένων και επιμέρους παρατηρήσεων. Ο Bacon στο έργο του Νέο Όργανο (1620) θέτει στο κέντρο της νόησης του την επιστήμη θεωρώντας ότι ο σκοπός κάθε διανοητικής δραστηριότητας του ανθρώπου πρέπει να είναι ο έλεγχος της φύσης και η χρήσης της προς όφελος του. Η διατύπωση του ρητού «η γνώση είναι δύναμη» εμπερικλείει στην παραπάνω θέση του η οποία για να είναι αναγκαίος ο καθαρισμός του ανθρώπινου νου από τις προκαταλήψεις, είδωλα τα ονομάζει ο Bacon (είδωλα του σπηλαίου, της φυλής, της αγοράς και του θεάτρου), που έχουν καθιερωθεί από την λογική μέθοδο εμποδίζοντας την πρωτογενή φυσική εμπειρία.

Κατά τον Bacon η χρήση της λογικής μόνο για την επεξήγηση της φύσης δεν είναι εφικτή να ορίσει τον «φυσικό νόμο» διότι «ο νους αποκόπτεται από την φύση και εγκλωβίζεται στην κενολογία[11]». Ο Bacon εναντιώνεται στους ορθολογιστές αλλά δεν παραγνωρίζει τον ρόλο του νου. Για να οριστεί ο φυσικός νόμος αιτείται ο νους να παρακολουθεί την εμπειρία και να προσαρμόζεται σε αυτήν. Για τον Bacon η χρήση της λογικής γίνεται εκ των υστέρων ως αποτέλεσμα της συναγωγής των εμπειρικών παρατηρήσεων οι οποίες υπόκεινται «κατάλληλης αξιολόγησης και επεξεργασίας[12]».

.
Ο μετριοπαθής ρεαλισμός του John Locke
.

Ο Bacon απέτυχε όμως να συστηματοποιήσει τον εμπειρισμό ως γνωσιολογική θεώρηση κυρίως γιατί δεν εισέρχεται στην θεωρητική κατανόηση της ανάγκης του πειράματος. Αυτός που έρχεται να συστηματοποιήσει την γνωσιολογία του εμπειρισμού είναι ο επίσης Άγγλος John Locke (1632-1704), ο επονομαζόμενος και ως «Νεύτων της μεταφυσικής».

Ο Locke θέτει στο κέντρο της φιλοσοφικής του θεώρησης την εξίσωση της γνώσης με την εμπειρία. Για τον Locke ότι δεν μπορεί να ορισθεί εμπειρικά είναι εξ’ ορισμού άγνωστο. Εναντιώνεται στους ορθολογιστές που θεωρούσαν την ύπαρξη ιδεών έμφυτες στο λογικό, θεωρώντας ότι η αρχική κατάσταση του νου είναι ένα άγραφο χαρτί πάνω στο οποία αποτυπώνονται καθώς εισρέουν πληροφορίες που παρέχουν οι αισθήσεις ενσωματώνοντας τον άνθρωπο στον φυσικό του περίγυρο.

Παρά την αντίθεση του με τους ορθολογιστές ο Locke αποδέχεται τον διαχωρισμό των ιδιοτήτων ενός αντικειμένου σε πρωτογενής και δευτερογενής που έθεσε ο Καρτέσιος, αλλά προσεγγίζει τις πρωτογενείς ιδιότητες των σωμάτων μέσω ποσοτικών μετρήσεων και συνάγει διαφορετικά συμπεράσματα.Ο Locke στο έργο του Δοκίμιο αναφερόμενο στην ανθρώπινη κρίση (1690), θεωρεί ότι ο ανθρώπινους νους είναι ικανός να παράγει αλήθεια επεξεργαζόμενος τα πρωταρχικά δεδομένα που παρέχουν οι αισθήσεις και εργαζόμενος πάνω σε αυτά. Η παραπάνω θεώρηση αποτελεί την βάση του κλασσικού εμπειρισμού και βασίζεται στην αρχή της συνδυαστικότητας. Για τον Locke ο συνδυασμός εμπειρίας και λογικής ικανός να ορίσει τον «φυσικό νόμο», δηλαδή να παράγει προτάσεις που περιγράφουν τον κόσμο και την φύση, συνδυάζοντας με κατάλληλους τρόπους τις πληροφορίες που μεταφέρουν οι αισθήσεις[13].

Για τον Locke η γνωσιολογία του εμπειρισμού στηρίζεται στην ιδέα ότι οι αισθήσεις παρέχουν μεμονωμένα δεδομένα τα οποία ο νους συνδυάζει εκ των υστέρων κατασκευάζοντας αναπαραστάσεις του εξωτερικού κόσμου. Ο Locke εισάγει την κριτική σκέψη για την εμβέλεια του επιστημονικού λόγου παρουσιάζοντας την ως μία δραστηριότητα ατελής και περιορισμένη.

.
Ο σκεπτικιστής David Hume

.
Ωστόσο ο εκπρόσωπος του εμπειρισμού που προσεγγίζει την γνωσιολογία του από μία ποιο σκεπτική πλευρά είναι ο Σκώτος David Hume (1711-1776) με τα έργα του Πραγματεία στην ανθρώπινη φύση(1740) και τις δύο έρευνες για την ανθρώπινη νόηση (1748) και την ηθική (1751) με τις οποίες εισάγει το πάθος στην νοητική δραστηριότητα.Σύμφωνα με τον Warburton[14] η έννοια του σκεπτικισμού υποστηρίζει ότι πάντοτε θα συντρέχουν λόγοι αμφισβήτησης ακόμα και για τις πιο θεμελιώδεις πεποιθήσεις στον κόσμο. «O Hume επέκτεινε και έκανε συνεπή τον σκεπτικισμό που είχε εισάγει στην προσέγγιση του για την γνώση στην φύση ο Locke»[15].

Ο Hume όπως και ο Locke εμπιστευόταν τα δεδομένα της εμπειρίας αλλά ήταν αρκετά σκεπτικιστής και δύσπιστος με τις θέσεις των ορθολογιστών σχετικά με την ισχύ του νου. Επίσης εναντιωνόταν και στην επαγωγική μέθοδο που όρισε ο Bacon και θεμελίωσε ο Locke ως ενοποιητικό στοιχείο για την θεμελίωση της επιστήμης.

Ο Hume αποδέχεται την κριτική που ασκεί ο τρίτος μεγάλος φιλόσοφος του αγγλοσαξονικού εμπειρισμού και ιδρυτής του εμπειρικού ιδεαλισμού επίσκοπος George Berkeley (1685-1753) στον Locke σχετικά με την θέση του: «ότι δεν μπορεί να αποδειχτεί ότι δεν μπορεί να υπάρξει». Ο Hume ωστόσο υιοθετεί μία ενδιάμεση θέση ανάμεσα στον ρεαλισμό του Locke και στον ιδεαλισμό του Berkeley, «την αναγωγή δηλ. του υλικού πράγματος σε πλέγμα υποκειμενικών αντιλήψεων[16]», και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι είναι δυνατόν να υπάρξει ένας υλικός κόσμος ανεξάρτητος από τα αισθητήρια μας διαμορφώνοντας κατ΄αυτόν τον τρόπο τον γνωσιολογικό σκεπτικισμό.

.
Οι ορθολογιστές
.

Ο ορθολογικός ενορατισμός του Καρτέσιου
.

Ο Γάλλος μαθηματικός και φιλόσοφος Καρτέσιος (Rene Descartes, 1596-1650) άσκησε καθοριστική επιρροή στο σύνολο του δυτικού κόσμου αποτελώντας την κυρίαρχη μορφή μίας διαφορετικής προσέγγισης της επιστήμης σε σχέση με τον επαγωγισμό που πρέσβευε ο Bacon την εποχή εκείνη. «Αφετηριακή παραδοχή του καρτεσιανισμού είναι ότι τα περιεχόμενα της εμπειρίας δεν μπορούν να αποτελέσουν το θεμέλιο για την θεωρητική κατανόηση των φυσικών νομοτελειών[17]». Αν και ο Καρτέσιος συμφωνεί με τον Bacon σχετικά με την διαμόρφωση μίας πυραμίδας προτάσεων με κορυφή τις πιο γενικές αρχές ως επιστημονικό επίτευγμα[18], ωστόσο ακολουθεί τον αντίθετο δρόμο από αυτό του Bacon, από την κορυφή προς την βάση της πυραμίδας. Για τον Καρτέσιο η επαγωγική μέθοδος που πρεσβεύει ο Bacon και οι άλλοι εμπειριστές και η οποία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις αισθήσεις, χαρακτηρίζεται αναποτελεσματική. Ο Καρτέσιος θεωρεί τους δέκτες των αισθήσεων (όραση, ακοή, αφή, όσφρηση, γεύση) ως αναξιόπιστους μάρτυρες και ως εκ τούτου το αποτέλεσμα μπορεί να βρίθει συγχύσεων και πλανών με συνέπεια να μην επιτυγχάνεται μία ακριβής περιγραφή φαινόμενων και να διαμορφώνεται μία υποκειμενική αντίληψη των πραγμάτων και ενδεχόμενα μία ψευδαίσθηση.
.

Ο Καρτέσιος αιτιολογεί τον αποκλεισμό της εμπειρίας από την διαδικασία παραγωγής της αλήθειας με τον να διακρίνει τις ιδιότητες των φυσικών σωμάτων σε πρωταρχικές και δευτερογενείς κατατάσσοντας στις δεύτερες αυτές τις ιδιότητες που μπορούν να γίνουν αντιληπτές χρησιμοποιώντας τις αισθήσεις. Εν αντιθέσει οι πρωταρχικές ιδιότητες ενός φυσικού σώματος είναι αυτές που μπορούν να εκφραστούν μέσω των εννοιών της γεωμετρίας δίνονται κατά αυτόν τον τρόπο μία μαθηματική διάσταση της διανοητικής εργασίας.Ο Καρτέσιος πραγματεύεται τον φυσικό νόμο «μέσα από τη μεθοδική χρήση του λογικού, ανεπηρέαστου από τις παρεμβολές της εμπειρίας[19]». Για τον Καρτέσιο όμως δεν αρκεί η έμφαση στον λόγο για την κατάκτηση της αλήθειας, απαιτείται και ο τρόπος με τον οποίο διεξάγεται η διανοητική δραστηριότητα. Έμφαση στον λόγο είχαν και οι αρχαίοι, σύμφωνα με τον Καρτέσιο, αλλά επέτυχαν επιστημονικά διότι δεν ακολουθούσαν μία ορθή μέθοδο. Θεωρώντας ότι απαιτείται μία νέα μέθοδος πάνω στην οποία θα θεμελιωθεί το οικοδόμημα της γνώσης, στο έργο του Περί μεθόδου Λόγος (Discours de la methode, 1637), εισάγει ως τρόπο διανοητικής εργασίας την λογική παραγωγή ή απαγωγή (deduction), «απαιτώντας οι γενικές αρχές στην κορυφή της πυραμίδας να είναι βέβαιες, αναμφισβήτητες[20]» και προτείνει ως μέσο την χρήση των μαθηματικών για την δόμηση της φιλοσοφικής σκέψης.

Η απαγωγική μέθοδος που προτείνει ο Καρτέσιος παρουσιάζει τα ακόλουθα στάδια: α) Η αναγωγή: Η λογική επιστρατεύει την αναλυτική μέθοδο και αναγάγει τα σύνθετα φαινόμενα στα στοιχειώδη συστατικά τους. β) Η σύνθεση: η ανασύσταση των πολύπλοκων συνόλων από μεμονωμένα στοιχεία και γ) η επαλήθευση με σκοπό την έλεγχο της εγκυρότητας της γνώσης και των εντοπισμό ενδεχόμενων σφαλμάτων.

Ο Καρτέσιος επηρεαζόμενος και από τον Γάλλο σκεπτικιστή φιλόσοφο και δοκιμιογράφο Michel de Montaigne (1533-1592), εισάγει τον σκεπτικισμό στην επιστημολογία και αποδέχεται ως αληθείς τις προτάσεις που κρίνει ότι είναι πέρα από κάθε αμφιβολία και μπορούν να οδηγήσουν με απόλυτη βεβαιότητα στην γνώση. Η ουσία της διδασκαλίας του Καρτέσιου πραγματώνεται στην λογική δομή της γνωστής ρήσης του: «από την στιγμή που αμφισβητείς, σκέπτεσαι. Και αν σκέπτεσαι θα πει πως υπάρχεις», εκφράζοντας κατά αυτόν τον τρόπο ότι η αμφισβήτηση οδηγεί τον λογισμό, που αν λειτουργεί ορθά οδηγεί στην αλήθεια και κατ’ επέκταση οδηγεί στην γνώση.

Η φιλοσοφική σκέψη όμως του Καρτέσιου είναι κατά κύριο λόγο μαθηματικογενής, εξάλλου ο ίδιος έθεσε και τα θεμέλια της αναλυτικής γεωμετρίας, και αδυνατεί να ορίσει τον φυσικό νόμο επαρκώς «υπερασπιζόμενος μία καθαρά μηχανιστική άποψη για την σχέση αιτίου-αιτιατού[21]». Αποτυγχάνει να σταθεί ως φυσική θεωρία διότι: α) αδυνατεί να κατανοήσει την σχέση θεωρίας και πειράματος, β) θεωρεί ότι οι έννοιες της έκτασης και της κίνησης είναι a priori αλήθειες, γ) αρνείται να αποδεχθεί την ύπαρξη του κενού δ) θεωρεί ότι καθοριστικό παράγοντας της σύγκρουσης είναι το μέγεθος και όχι το βάρος και ε) δεν επιτρέπει την αντίληψη της φύσης ως «μία σφαίρα δυναμικών μετασχηματισμών και διαδράσεων[22]».

.
Οι μεταφυσικοί Leibniz και Spinoza
.

Στην αδυναμία αυτή της καρτεσιανής θεώρησης έρχεται να ασκήσει κριτικό έλεγχο ο Γερμανός φιλόσοφος και οπαδός του ορθολογικού ρεύματος Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716). Για να αντιμετωπίσει την λογική προφάνεια που υποστηρίζει αξιωματικά ο Καρτέσιος, ο Leibniz εισάγει την έννοια της λογικώς αναγκαίας αλήθειας διαχωρίζοντας τις έλλογες από τις αυθαίρετες πίστεις. Η αλήθεια ορίζεται ως μια πρόταση που αν δεχθούμε ως αληθές το αντίθετό της, τότε παραβιάζεται ο λογικός κανόνας της αντίφασης. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσαν να καθορισθούν οι βασικές λογικές έννοιες, να συναχθούν οι βασικές αλήθειες για όλα τα αντικείμενα της επιστημονικής γνώσης και να ορισθεί κατά αυτόν τον τρόπο ο «φυσικός νόμος» που διέπει το σύμπαν. Ο Leibniz υιοθετώντας και επεκτείνοντας την άποψη του τρίτου μεγάλου ορθολογιστή της εποχής του Ολλανδού Barush Spinoza (1632-1677) αναλογίζεται τον κόσμο ως αντανάκλαση του Θεού και ορίζει τον «φυσικό νόμο» ως την «ανάβαση του λογικού από την αισθητηριακή αντίληψη (perception) στην λογική ενόραση (apperception) των πραγμάτων[23]». Σύμφωνα με τον Losse[24] ο Leibniz επεδίωξε να συνδυάσει την μηχανιστική άποψη του κόσμου με τελεολογικές θεωρήσεις. Για τον Leibniz η καθαρή λογική είναι ο τρόπος να θεάται κανείς τα πράγματα από την σκοπιά του Θεού και όχι με γνώμονα τους εφήμερους και μεταβαλόμενους σκοπούς.

.
Επίλογος
.

Η σημαντική πρόοδος των επιστημών τον 17ο αιώνα είχε άμεση επίδραση και στην κοινωνία όπου η επιστημονική νοοτροπία συνέβαλε στον εξορθολογισμό των κοινωνικών σχέσεων και των θεσμών. «Η επιστήμη είχε επιτύχει να κατακτήσει τη μεθοδολογική και θεσμική της αυτοτέλεια απέναντι στις κοινωνικές και πνευματικές εξουσίες[25]» και να υποκαταστήσει την θρησκεία στην συνείδηση της κοινωνίας ως ηγεμονική κοινωνική δύναμη.

Η επιστήμη εξελίσσεται κατά συνέπεια σε ένα θεματοφύλακα της ορθολογικότητας και εγγυητή της κοινωνικής προόδου ενώ παράλληλα η παρατήρηση γίνεται πλέον η πηγή της εξήγησης[26]. Οι επιστήμονες αντιλαμβάνονται πλέον την διανοητική τους εργασία ως ένα φιλοσοφικό εγχείρημα. Η φιλοσοφία είναι ανίκανη πλέον να υπερασπισθεί την άρχουσα θέση της στην πνευματική δραστηριότητα του ανθρώπου και καταλήγει σε ένα ρόλο συνοδού της επιστήμης. Διαμορφώνεται κατά συνέπεια ένα νέο ρεύμα στην φιλοσοφία η επιστημολογία που εκπροσωπείται από δύο συνιστώσες τον ορθολογισμό που υποστηρίζει ότι η επιστημονική αλήθεια κατακτάται με την ορθή χρήση του νου και ο εμπειρισμός που θεωρεί ότι η επιστημονική αλήθεια αποτελεί μία επαγωγική γενίκευση στην οποία καταλήγει ο επιστήμονας μετά από μελέτη των εμπειρικών δεδομένων. Τόσο οι ορθολογιστές με κύριους εκπροσώπους τους Καρτέσιο, Leibniz, Spinoza όσο και ο εμπειρισμός που εκφράζεται από την φιλοσοφική σκέψη των Bacon, Locke, Hume διατυπώνουν σκέψεις και μεθόδους που σταδιακά οδηγούν σε μία γενική επιστημονική μεθοδολογία που τελικά ορίζει ο Immanuel Kant (1724-1804) συνθέτοντας τις ορθολογικές και εμπειριστικές θεωρήσεις σε μία βάση «της ιδέας για μία συνθετική εκ των προτέρων γνώση[27]».

.
Βιβλιογραφία
.

Βαλλιάνος Περικλής, Οι Επιστήμες της Φύσης και του Ανθρώπου στην Ευρώπη – Τόμος Β’

Η Επιστημονική Επανάσταση και η Φιλοσοφική Θεωρία της Επιστήμης. Ακμή και Υπέρβαση του Θετικισμού, ΕΑΠ, Πάτρα 2001.Butterfield Herbert,

Η Καταγωγή της Σύγχρονης Επιστήμης (μτφρ. Ιορδάνης Αρζόγλου- Αντώνης Χριστοδουλίδης), ΜΙΕΤ, Αθήνα 1994

Losee John, Φιλοσοφία της επιστήμης - Μια ιστορική εισαγωγή (μτφρ. Θ. Μ. Χρηστίδης), Εκδόσεις Βάνιας, Θεσσαλονίκη 1993.

Woolhouse Richard S., Φιλοσοφία της Επιστήμης – Τόμος Β

Οι Εμπειριστές (μτφρ. Σοφία Τσούρτη), Εκδόσεις Πολύτροπον, Αθήνα, 2003

Warburton Nigel, Φιλοσοφία. Τα βασικά ζητήματα (μτφρ. Βίκυ Χατζοπούλου), Εκδόσεις Περίπλους, Αθήνα 1999.

.
[1] Βαλλιάνος Π. Οι Επιστήμες της Φύσης και του Ανθρώπου στην Ευρώπη – Τόμος Β Η Επιστημονική Επανάσταση και η Φιλοσοφική Θεωρία της Επιστήμης. Ακμή και Υπέρβαση του Θετικισμού, ΕΑΠ, Πάτρα 2001, σελ. 93

[2] Βαλλιάνος Π., σελ. 89

[3] Butterfield H. Η Καταγωγή της Σύγχρονης Επιστήμης (μτφρ. Ιορδάνης Αρζόγλου- Αντώνης Χριστοδουλίδης), ΜΙΕΤ, Αθήνα 1994, σελ. 98

[4] Losee J. Φιλοσοφία της επιστήμης - Μια ιστορική εισαγωγή (μτφρ. Θ. Μ. Χρηστίδης), Εκδόσεις Βάνιας, Θεσσαλονίκη 1993, σελ. 93

[5] Woolhouse R.S. Φιλοσοφία της Επιστήμης – Τόμος Β Οι Εμπειριστές (μτφρ. Σοφία Τσούρτη), Εκδόσεις Πολύτροπον, Αθήνα, 2003, σελ. 22

[6] Woolhouse R.S., σελ. 26

[7] Butterfield H., σελ. 98

[8] Βαλλιάνος Π., σελ. 94

[9] Losee J., σελ. 103

[10] Losee J., σελ. 96

[11]Βαλλιάνος Π., σελ. 95

[12] Woolhouse R.S., σελ. 31

[13] Βαλλιάνος Π., σελ. 112

[14] Warburton N. Φιλοσοφία. Τα βασικά ζητήματα (μτφρ. Βίκυ Χατζοπούλου), Εκδόσεις Περίπλους, Αθήνα 1999, σελ.145

[15] Losee J., σελ. 147

[16] Βαλλιάνος Π., σελ. 117

[17] Βαλλιάνος Π., σελ. 99

[18] Losee J., σελ. 106

[19] Βαλλιάνος Π., σελ. 101

[20] Losee J., σελ. 106

[21] Losee J., σελ. 110

[22] Βαλλιάνος Π., σελ. 107

[23] Βαλλιάνος Π., σελ. 106

[24]Losee J., σελ. 145

[25] Βαλλιάνος Π., σελ. 91

[26] Butterfield H., σελ. 80

[27] Βαλλιανός Γ., σελ. 124

Πηγή

~~~~~

Υπόθεση Ντρέιφους

2008-04-24T13:04:00.000-07:00

Αλφρεντ Ντρέιφους
Στρατιωτικός (1859 - 1935)

. .

Ο Αλφρεντ ΝτρέΪφους γεννήθηκε το 1859 και ήταν γόνος πλούσιας οικογένειας με εβραϊκές ρίζες. Ο πατέρας του ήταν βιομήχανος και η κύρια ενασχόλησή του ήταν ένα εργοστάσιο υφαντουργίας. Σε ηλικία 23 ετών και ενώ σπούδαζε στο πολυτεχνείο αποφάσισε να ακολουθήσει στρατιωτική καριέρα. Η επαγγελματική του φιλοδοξία δεν μπορούσε να καλυφθεί από τις κλωστές και τα υφάσματα που γέμιζαν το πουγκί της οικογένειάς του και το 1889, σε ηλικία 30 ετών, είχε ήδη προαχθεί σε λοχαγό.

.
Η μόρφωση που είχε τον έφερε μακριά από το πεδίο της μάχης, σε μια εποχή που οι Πρώσοι απειλούσαν διαρκώς τη Γαλλία, και διορίστηκε στο υπουργείο Αμυνας. Σύντομα κατηγορήθηκε ότι πουλούσε στρατιωτικά μυστικά στον γερμανό ακόλουθο και συνελήφθη στις 15 Οκτωβρίου 1894. Στη διάρκεια της δίκης δεν ακολουθήθηκαν οι νόμιμες διαδικασίες και υπήρξαν πολλές παρατυπίες. Το κατηγορητήριο στηρίχθηκε σε ελλιπή στοιχεία. Ο Ντρέιφους αρνήθηκε την ενοχή του και η οικογένειά του υποστήριξε σθεναρά την αθωότητά του. Στις 22 Δεκεμβρίου 1894 καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη και εξορίστηκε στο Νησί του Διαβόλου στη Γαλλική Γουινέα (αποικία καταδίκων) για να εκτίσει την ποινή του. Η κοινή γνώμη και ο γαλλικός Τύπος καλωσόρισαν την ετυμηγορία και την καταδίκη και η εφημερίδα «La Libre Parole» χρησιμοποίησε τον Ντρέιφους ως σύμβολο-παράδειγμα της προδοσίας των Γάλλων Εβραίων. ( Η υπόθεση «Ντρέιφους» αποτέλεσε το καθοριστικό γεγονός για τη δημιουργία του Σιωνιστικού κινήματος).

.
Υπήρξαν όμως πολλοί που δεν επηρεάστηκαν από το αντισημιτικό κλίμα της εποχής και ένας εξ αυτών, ο αντισυνταγματάρχης Ζορζ Πικάρ, βρήκε στοιχεία που ενέπλεκαν τον ταγματάρχη Εστερχάζι σε κατασκοπεία. Σύντομα ανακάλυψε ότι ο γραφικός χαρακτήρας σε ένα γράμμα που παρουσιάστηκε στη δίκη ως αποδεικτικό στοιχείο δεν ανήκε στον Ντρέιφους, αλλά στον Εστερχάζι. Ο Πικάρ σύντομα μετακινήθηκε από τη θέση του και πολλοί υποστήριξαν ότι η ανακάλυψή του δεν ήταν τόσο βολική για τους ανωτέρους του. Ο Εστερχάζι αντέδρασε και ο Χιούμπερτ Τζόζεφ Χένρι που ανακάλυψε το πρωτότυπο γράμμα και το απέδωσε στον Ντρέιφους έσπευσε να παραποιήσει νέα στοιχεία και να αποσιωπήσει άλλα. Οταν ο Εστερχάζι ήλθε αντιμέτωπος με το στρατιωτικό δικαστήριο αθωώθηκε και ο Πικάρ συνελήφθη. Ηδη όμως οι υποστηρικτές του Ντρέιφους είχαν αυξηθεί.

.
Στις 13 Ιανουαρίου 1898 ο μυθιστοριογράφος Εμίλ Ζολά έγραψε μια ανοιχτή επιστολή που δημοσιεύθηκε στην πρώτη σελίδα της εφημερίδας «Aurore» (ανήκε στον Ζορζ Κλεμανσό, υποστηρικτή του Ντρέιφους και μετέπειτα πρωθυπουργό της Γαλλίας) με τον τίτλο «Κατηγορώ». Ο Ζολά κατηγόρησε τον στρατό ότι συγκάλυψε τη λανθασμένη καταδίκη του Ντρέιφους και αθώωσε τον Εστερχάζι με εντολή του υπουργείου Αμυνας. Η εφημερίδα εξαντλήθηκε, 200.000 φύλλα πουλήθηκαν εκείνη την ημέρα.

.
Η υπόθεση Ντρέιφους προσείλκυσε τη δημόσια προσοχή και χώρισε τη Γαλλία σε δύο αντίθετα στρατόπεδα. Η ιστορία πήγαινε πολύ πιο πέρα από την αθωότητα ή την ενοχοποίηση του Ντρέιφους. Οσοι πίστευαν ότι ο τελευταίος είναι ένοχος (αυτοί που ήταν ενάντια και στο άνοιγμα της υπόθεσης) ήταν εθνικιστές και θεωρούσαν τη διαμάχη μια προσπάθεια των εχθρών του έθνους να στιγματίσουν τον στρατό. Ηταν μια ευκαιρία για αυτούς να το εκλάβουν ως μια υπόθεση εθνικής ασφαλείας και να πολεμήσουν τους υποστηρικτές του Ντρέιφους (αυτούς που ζητούσαν την απαλλαγή του). Οι τελευταίοι ανακάλυψαν στην υπόθεση Ντρέιφους την ευκαιρία να αγωνιστούν για τις αρχές της ατομικής ελευθερίας.

.
Η κυβέρνηση πιέστηκε από τους εθνικιστές να οδηγήσει στο εδώλιο του δικαστηρίου τον Ζολά, ενώ αντιεβραϊκές εξεγέρσεις ξέσπασαν στην επαρχία. Η δίκη Ζολά ξεκίνησε στις 7 Φεβρουαρίου 1898, βρέθηκε ένοχος για συκοφαντία και καταδικάστηκε σε έναν χρόνο φυλάκιση και πρόστιμο 3.000 φράγκων. Σύντομα μια αίτηση που απαιτούσε την επανάληψη της δίκης Ντρέιφους υπεγράφη από 3.000 άτομα, ανάμεσά τους ο Ανατόλ Φρανς, ο Μαρσέλ Προυστ και μια στρατιά διανοουμένων.

.
Ο ταγματάρχης Ανρί (αυτός που απέδωσε το ενοχοποιητικό γράμμα στον Ντρέιφους) αυτοκτόνησε στο τέλος του Αυγούστου του 1898, αφού ομολόγησε τις πλαστογραφήσεις που είχε κάνει. Ο Εστερχάζι πανικόβλητος τράπηκε σε φυγή στο Βέλγιο και στο Λονδίνο. Η ομολογία του Ανρί ξεκίνησε μια νέα φάση στην υπόθεση διότι διασφάλισε την έφεση για να δικαστεί εκ νέου ο Ντρέιφους.

.
Τον Ιούνιο του 1899 ο Ντρέιφους ήλθε από το Νησί του Διαβόλου για τη δίκη και εμφανίστηκε μπροστά σε ένα νέο στρατιωτικό δικαστήριο στη Ρεμς (7 Αυγούστου - 9 Σεπτεμβρίου 1899). Βρέθηκε πάλι ένοχος, αλλά ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, με σκοπό να δώσει τέλος στην υπόθεση, του απένειμε χάρη. Ο Ντρέιφους δέχθηκε την πράξη επιείκειας, αλλά διατήρησε το δικαίωμα να κάνει ό,τι είναι δυνατόν για να αποδείξει την αθωότητά του.

.
Το 1904 ξεκινά τον αγώνα του για να αποδείξει την αθωότητά του και τον Ιούλιο του 1906 το εφετείο απαλλάσσει τον Ντρέιφους και αναιρεί όλες τις προηγούμενες καταδίκες. Η Βουλή ψηφίζει νόμο με τον οποίο αποκαθιστά τον Ντρέιφους και στις 22 Ιουλίου του απονεμήθηκε το μετάλλιο της Λεγεώνας της Τιμής. Κατόπιν μικρής θητείας στον στρατό όπου πήρε το αξίωμα του ταγματάρχη, αποστρατεύθηκε. Κλήθηκε ξανά κατά τη διάρκεια του Α´ Παγκοσμίου Πολέμου και ως αντισυνταγματάρχης διοίκησε μια φάλαγγα πυρομαχικών.

Πηγή

Σχετικοί σύνδεσμοι:

1894: Η υπόθεση Ντρέιφους συγκλονίζει τη Γαλλία

100 χρόνια από το «Κατηγορώ» του Ζολά

~~~~~

Επικούρειοι και Στωικοί

2008-04-24T08:31:00.000-07:00

Από archive.gr

Ελευθερία και αναγκαιότητα στην ελληνική φιλοσοφία

.
.

Τα φιλοσοφικά συστήματα του στωικισμού και του επικουρισμού αποτέλεσαν δύο από τους κυρίαρχους εκφραστές του φιλοσοφικού στοχασμού κατά τη διάρκεια των ελληνιστικών χρόνων. Μολονότι συνέχισαν, ως έναν βαθμό, την προηγούμενη φιλοσοφική παράδοση αναζητώντας απαντήσεις σε ερωτήματα που αφορούν τη δομή και τη γνώση της πραγματικότητας, εντούτοις, στράφηκαν σε μια περισσότερο ανθρωποκεντρική προσέγγιση, προτείνοντας έναν τρόπο ζωής που μπορεί να οδηγήσει στην ευτυχία και προσδίδοντας, έτσι, μια πρακτική κατεύθυνση στη φιλοσοφία τους.
.

Ειδικότερα, το θέμα που θα μας απασχολήσει στην παρούσα μελέτη παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς αφορά την διαπλοκή της ελεύθερης βούλησης του ανθρώπου με την έννοια της αναγκαιότητας τόσο στην στωική όσο και στην επικούρεια φιλοσοφία. Οι Στωικοί δόμησαν την φιλοσοφία τους στην βάση τριών κλάδων, άρρηκτα συνδεδεμένων μεταξύ τους: τη λογική, η οποία ασχολείται με τον ανθρώπινο λόγο· τη φυσική, που επιχειρεί να δώσει απαντήσεις στα ερωτήματα της φύσης και του τρόπου λειτουργίας του κόσμου· και την ηθική, που προτείνει έναν τρόπο ζωής ικανό να οδηγήσει στην επίτευξη του ύψιστου αγαθού, της ευδαιμονίας. Η φυσική φιλοσοφία των Στωικών βλέπει τον κόσμο ως έναν απόλυτα συνεχές και ενιαίο ζωντανό οργανισμό, ο οποίος αποτελείται από ύλη και πνεύμα[1]. Η ύλη αντιπροσωπεύει το παθητικό και το πνεύμα το ενεργητικό στοιχείο του κόσμου, χωρίς να υπάρχει δυνατότητα τα δύο αυτά στοιχεία να μπορούν να διαχωριστούν και να υπάρξουν ανεξάρτητα το ένα από το άλλο. Όλα τα υπαρκτά πράγματα, συμπεριλαμβανομένης και της ψυχής[2], θεωρούνται από τους στωικούς ως υλικά σώματα, καθώς μόνο ως τέτοια έχουν την ικανότητα να ενεργούν ή να πάσχουν. Ακόμα και ο θεός παρουσιάζεται ως ένα είδος φωτιάς που απορροφά και ξαναγεννά τα πάντα, σε μια αέναη κυκλική διαδικασία καταστροφής (εκπύρωσις) και αναδημιουργίας του κόσμου. Το πνεύμα είναι εκείνο που διέπει όλα τα υλικά σώματα και είναι υπεύθυνο, βάσει του ‘τόνου’ με τον οποίο πάλλεται, για την μορφή και τις ιδιότητες κάθε πράγματος.

Το πνεύμα είναι, επίσης, εκείνο που καθορίζει όλες τις αιτιώδεις σχέσεις μεταξύ των πραγμάτων, βάσει ενός συνόλου νόμων που αποτελούν την ειμαρμένη ή θεία πρόνοια. Ειμαρμένη, σύμφωνα με την στωική φιλοσοφία, είναι «μια ορισμένη φυσική και συγκροτημένη διάταξη των πάντων μες στην αιωνιότητα, όπου μια ομάδα πραγμάτων αέναα απορρέει από μια άλλη και εμπλέκεται με άλλη, σε μια απαραβίαστη αλληλουχία»[3]. Με την υιοθέτηση της αρχής αυτής, η φυσική φιλοσοφία των Στωικών κορυφώνεται σε έναν ‘θεϊκό ντετερμινισμό’[4] απόλυτα δεσμευτικό για όλες τις κινήσεις, τις πράξεις και τα γεγονότα που λαμβάνουν χώρα στον φυσικό κόσμο. «Γιατί τα μελλοντικά γεγονότα δεν κάνουν ξαφνικά την εμφάνισή τους· το πέρασμα του χρόνου μοιάζει με το ξετύλιγμα ενός σχοινιού, το οποίο δεν παράγει τίποτα καινούριο αλλά απλώς ξεδιπλώνει αυτό που υπήρχε εξ αρχής» - (Κικέρων, De divinatione 1.127=LS 55Ο)[5]

Από το ίδιο οπλοστάσιο της φυσικής φιλοσοφίας άντλησαν οι Στωικοί και τα υλικά με τα οποία δόμησαν την ηθική τους φιλοσοφία. Ο άνθρωπος, σύμφωνα με την στωική ηθική, μπορεί να ζήσει ευτυχισμένος μόνο εάν κατανοήσει τις αρχές της έλλογης τάξης που διέπουν την φύση και εναρμονιστεί πλήρως με αυτές. Η αναγωγή, ωστόσο, της πίστης στην αιτιοκρατία στο ηθικό πεδίο δράσης ελλοχεύει τον κίνδυνο της μοιρολατρίας. Τον κίνδυνο αυτό προσπάθησε να αντιμετωπίσει ο Χρύσιππος αναπτύσσοντας μια «ιδιαίτερα πολύπλοκη θεωρία για την αιτιότητα, με σκοπό να εξηγήσει την ελεύθερη ανθρώπινη βούληση, και άρα να υποστηρίξει ότι οι άνθρωποι είναι υπεύθυνοι για τις πράξεις τους»[6].

«Αν και είναι αλήθεια», λέει ο Χρύσιππος, «ότι τα πάντα περιορίζονται και δένονται μεταξύ τους από την ειμαρμένη χάρη σε μια συγκεκριμένη και αναγκαία αρχή, εντούτοις ο τρόπος με τον οποίο υπόκειται στο πεπρωμένο ο νους μας εξαρτάται από την ιδιαίτερη ποιότητα του κάθε ανθρώπου» - (Γέλλιος, Αττικές Νύχτες 7.2.7=LS 62D)[7]

Ο χαρακτήρας του κάθε ανθρώπου (η ιδιαίτερη ποιότητά του) υπόκειται επίσης στους νόμους της αιτιότητας, καθόσον εξαρτάται από δύο παράγοντες: α) από τα έμφυτα εκείνα χαρακτηριστικά με τα οποία προικίζεται από το πνεύμα την στιγμή της γέννησής του και β) από την αλληλεπίδραση των έμφυτων ικανοτήτων του με το εξωτερικό περιβάλλον[8]. Το γεγονός αυτό, ωστόσο, δεν εγείρει ενστάσεις για τους Στωικούς. Υποστηρίζουν ότι ο άνθρωπος, στερείται μεν της δυνατότητας να αλλάξει την αλληλουχία των γεγονότων, μπορεί όμως να επιλέξει εάν θα συμπαραταχθεί με αυτά. Με άλλους όρους, «εάν η πορεία των γεγονότων είναι έλλογη, η αιτία της ανελευθερίας δεν μπορεί παρά να βρίσκεται εντός μας, στον τρόπο με τον οποίο αποδεχόμαστε τον αναγκαίο καθορισμό»[9].

Η αντίληψη ότι ο άνθρωπος μπορεί να ενεργεί μόνο εσκεμμένα και όχι διαφορετικά δεν οδηγούσε, εντούτοις, στην άρση της ηθικής ευθύνης των πράξεών του. Το πνεύμα, σύμφωνα με τους Στωικούς, δίνει στους ανθρώπους ένα μέρος της ουσίας του, «σε ατελή αλλά τελειοποιήσιμη μορφή»[10], εφοδιάζοντας τους, έτσι, με το κατάλληλο δυναμικό, ώστε να αναγνωρίζουν την έλλογη τάξη που επικρατεί στον κόσμο. Εναπομένει στον άνθρωπο, με την προσφυγή στην παιδεία και την επίπονη άσκηση, να προσπαθήσει να επιτύχει μια τέτοια ψυχική διάθεση που θα του επιτρέπει να ενεργεί σε πλήρη συμφωνία με την αρχή της αναγκαιότητας. Η επιτυχία ή η αποτυχία του, παρ’ όλ’ αυτά, «εξαρτάται περισσότερο από τη Φύση και τις εξωτερικές περιστάσεις παρά από κάτι για το οποίο το άτομο μπορεί εύλογα να επαινεθεί ή να επιτιμηθεί»[11]. Για τον λόγο αυτό οι Στωικοί τόνιζαν ότι έχει μεγαλύτερη σημασία η προσπάθεια για την επίτευξη ενός επιθυμητού στόχου, παρά το αποτέλεσμα αυτό καθαυτό.

Μέσα σ’ αυτό το σύμπαν της αδιαμφισβήτητης αιτιοκρατίας, ο μόνος πραγματικά ελεύθερος άνθρωπος είναι ο σοφός. Είναι εκείνος που γνωρίζει τις γενικές αρχές που θέτει η έλλογη τάξη και καταφέρνει να εναρμονίσει πλήρως τη θέλησή του με το θεϊκό γίγνεσθαι. Έχοντας κατανοήσει ότι πραγματικό του συμφέρον είναι αυτό που πρεσβεύει η Φύση, ενεργεί πάντα με επιφύλαξη, έτοιμος να καλοδεχτεί οποιαδήποτε ανατροπή των σχεδίων του[12]. Το μόνο που έχει σημασία γι’ αυτόν είναι η «περιφρούρηση της εσωτερικής του διάθεσης, που τον καθιστά σοφό»[13], και η οποία είναι ανεξάρτητη της εξωτερικής κοινωνικής ή οικονομικής του κατάστασης.

Προχωρώντας στην εξέταση της επικούρειας φιλοσοφίας αξίζει να αναφέρουμε ότι ο Επίκουρος θεμελίωσε τη δική του φυσική φιλοσοφία βασιζόμενος στην ατομική φιλοσοφία του Λεύκιππου και του Δημόκριτου. Θέτοντας ως βάση τρεις κύριες αρχές: α) ότι τίποτα δεν δημιουργείται εκ του μηδενός, β) ότι τίποτα δεν καταλήγει με την καταστροφή του στο μηδέν και γ) ότι το σύμπαν ήταν και θα παραμείνει πάντα στην ίδια κατάσταση, καταλήγει στη διαπίστωση ότι το σύμπαν αποτελείται από άπειρα άτομα και άπειρο κενό. Βασικές ιδιότητες των ατόμων είναι το σχήμα τους, το μέγεθός τους και το βάρος τους. Το τελευταίο είναι υπεύθυνο για την αέναη, κατακόρυφη και ισοταχή τους πτώση στο κενό. Η ομαλή αυτή κίνησή τους συνοδεύεται από μια απρόβλεπτη τάση να παρεκκλίνουν από την πορεία τους, σε απροσδιόριστο χρόνο και χώρο. Με την αλλαγή της κατεύθυνσής τους καθίσταται δυνατή η σύγκρουση με άλλα άτομα και η δημιουργία, έτσι, των σύνθετων σωμάτων που απαντώνται στη φύση. Τα άτομα, εξάλλου, είναι υπεύθυνα και για τις αισθητηριακές αντιλήψεις του ανθρώπου[14].

Για την επικούρεια φυσική, εκτός από τα ορατά πράγματα, σώμα αποτελεί και η ψυχή, «αφού μπορεί να προκαλέσει και να υποστεί κάτι, σώμα όμως που συνίσταται από πολύ λεπτά άτομα»[15]. Η ψυχή είναι αυτή που δίνει ζωή σ’ ένα σώμα, δεν μπορεί όμως να υπάρξει ανεξάρτητα από αυτό. Σώμα και ψυχή υφίστανται μια αμοιβαία εξάρτηση, η οποία καταλύεται, με την καταστροφή και των δύο, μετά τον θάνατο. Με τον ίδιο τρόπο, ως αόρατα σώματα με μικρή πυκνότητα, βλέπουν οι Επικούρειοι και τους θεούς. Στην επικούρεια φιλοσοφία οι θεοί δεν έχουν τον ρόλο ούτε του δημιουργού ούτε του επιτηρητή του κόσμου. Βρίσκονται σε μια κατάσταση μακαριότητας η οποία δεν επιτρέπει την ανάμειξή τους στις ανθρώπινες υποθέσεις, αφού «αυτό που είναι μακάριο και άφθαρτο ούτε το ίδιο έχει προβλήματα ούτε δημιουργεί σε κάτι άλλο, ώστε ούτε από οργή διακατέχεται ούτε και από μεροληψία· γιατί όλα αυτά βρίσκονται μόνο σε ό,τι είναι αδύναμο» -(Διογένης Λαέρτιος, Βίοι 10.139)[16]

Με τη φυσική τους φιλοσοφία οι Επικούρειοι κατάφεραν να δώσουν μια ερμηνεία της δομής της πραγματικότητας, η οποία «αφενός εναρμονιζόταν με τα εμπειρικά δεδομένα και αφετέρου ήταν ικανοποιητική από ψυχολογική άποψη, γιατί δεν είχε πια ανάγκη τη θεϊκή αιτιότητα και οποιοδήποτε είδος τελεολογίας»[17]. Δημιούργησαν, έτσι, ένα ασφαλές πλαίσιο μέσα στο οποίο ανέπτυξαν την ηθική τους φιλοσοφία που στόχευε στην επίτευξη της απόλυτης ευδαιμονίας ή ηδονής. Η ηδονή των επικούρειων δεν ταυτιζόταν με τις σωματικές απολαύσεις, αλλά με την κατάσταση εκείνη της απόλυτης γαλήνης και αταραξίας που επιτυγχάνεται με την αποφυγή κάθε σωματικού ή διανοητικού πόνου. Σύμφωνα με την επικούρεια ηθική, ο άνθρωπος θα πρέπει να στέκεται προσεκτικά απέναντι σε κάθε επιθυμία του και να επιλέγει με πολύ περίσκεψη εάν θα την ακολουθήσει ή θα την απορρίψει, «γιατί συμβαίνει άλλοτε ο πόνος να είναι απαραίτητος για την εξασφάλιση μιας εντονότερης ηδονής, και άλλοτε πάλι η ηδονή να έχει ως επακόλουθο ισχυρότερους πόνους»[18].

Η ικανότητα των ανθρώπων να παίρνουν ελεύθερα αυτές τις αποφάσεις εδράζεται στο βασικό αξίωμα της επικούρειας φυσικής φιλοσοφίας που αφορά την παρέκκλιση των ατόμων:

«Μια πολύ μικρή εκτροπή των ατόμων, σε απροσδιόριστο χρόνο και χώρο, γίνεται αιτία ώστε ο ίδιος ο νους να μην κάνει όλα τα πράγματα από εσωτερική αναγκαιότητα και να μην υποχρεώνεται σαν αιχμάλωτος να υπομένει και να υποφέρει» - (Λουκρήτιος, De Rerum Natura 2.293)[19]

Η ακριβής σχέση, ωστόσο, που συνδέει την τυχαία εκτροπή των ατόμων με την ελεύθερη βούληση παραμένει αδιευκρίνιστη, εγκυμονώντας κινδύνους αναφορικά με την ηθική. Γιατί η αναγωγή των ανθρωπίνων πράξεων σε τυχαίες ατομικές παρεκκλίσεις αφήνει ελεύθερο χώρο για την ανεύθυνη επιλογή και καθιστά την ηθική συμβουλή κενό γράμμα[20]. Οι Επικούρειοι, εντούτοις, θεωρούσαν την εκτροπή αναγκαία προϋπόθεση για την αποτελεσματικότητα των ηθικών συμβουλών. Πρέσβευαν πως, εφόσον ένας άνθρωπος ακολουθεί την επικούρεια διδασκαλία, επιδιώκοντας την ηδονή και αποφεύγοντας τον πόνο, κάθε εκτροπή των ατόμων του νου του αποτελεί αφορμή για ελεύθερη απόφαση για πράξη[21]. Είναι ασφαλές να υποθέσουμε ότι το ζητούμενο γι’ αυτούς «δεν θα ήταν τόσο η αλληλεξάρτηση παρέκκλισης και ελεύθερης επιλογής – εξάλλου, πώς μπορεί κανείς να αναγνωρίσει μια χαρακτηριστική στιγμή επιλογής; –, όσο η αλληλεξάρτηση (λίγο ως πολύ θολή) των διαδοχικών αναδιατάξεων των ατόμων και των διαδοχικών ψυχικών καταστάσεων· εάν οι πρώτες δεν είναι εντελώς προκαθορισμένες, τότε δε χρειάζεται να είναι και οι δεύτερες»[22].

Είναι φανερό πως και τα δύο φιλοσοφικά συστήματα τοποθετούν την έδρα της ελεύθερης βούλησης στην ψυχή του ανθρώπου. Και τα δύο, επίσης, αντιλαμβάνονται την ψυχή ως ένα υλικό σώμα, στο οποίο ισχύουν όλες οι αρχές λειτουργίας του σύμπαντος. Με αυτόν τον τρόπο καθιστούν την ελευθερία λήψης αποφάσεων δέσμια της αιτιοκρατίας που, όπως ισχυρίζονται, διέπει τους νόμους της φύσης. Ενώ, όμως, «οι Επικούρειοι εξηγούν τη λειτουργία της ψυχής με όρους κίνησης και διάταξης ατόμων, οι Στωικοί μιλούν για διαβαθμίσεις έντασης της ψυχής -πνεύματος»[23]. Στο σημείο αυτό βρίσκεται το σταυροδρόμι που θα οδηγήσει τις δύο σχολές σε τόσο διαφορετικούς δρόμους, αναφορικά με το επίμαχο θέμα.

Για τους στωικούς η πραγματική ελευθερία στη λήψη αποφάσεων είναι ουσιαστικά ανέφικτη. Το πρόβλημα αυτό προκύπτει από την πίστη τους στην απόλυτη συνέχεια της φυσικής αιτιότητας, που αποτελεί άμεση συνέπεια της αντίληψης περί θεϊκού προκαθορισμού. Το θεϊκό πνεύμα που διέπει την ψυχή είναι υπεύθυνο για όλα τα γεγονότα και προκαθορίζει όλες τις ανθρώπινες πράξεις. Όπως επισημαίνει ο Long, «αν κάποια συμβάντα ήταν τυχαία ή βρίσκονταν έξω από το πεδίο δράσης της Φύσης, ο κόσμος δεν θα μπορούσε να αναλυθεί εξ ολοκλήρου σε αναφορά με τον Φυσικό Νόμο. Αλλά για το Στωικισμό αυτή η δυνατότητα ανάλυσης ήταν βασική»[24].

Ο επικουρισμός, απεναντίας, αντιτάχθηκε σ’ αυτή την αιτιοκρατία[25], υποστηρίζοντας ότι η ελεύθερη βούληση είναι όχι μόνο εφικτή αλλά και δεδομένη. Ο Επίκουρος στήριξε αυτόν τον ισχυρισμό στο αξίωμα ότι τα άτομα μπορούν να παρεκκλίνουν από την ευθεία πορεία τους έστω και ανεπαίσθητα, σπάζοντας έτσι την αδυσώπητη αλληλουχία αιτίου και αποτελέσματος, που αλλιώς θα ήταν αναπόφευκτη[26]. Αναγνώρισε έτσι την παρέκκλιση «ως αναγκαία συνθήκη της ελεύθερης επιλογής· συνθήκη αναγκαία, έστω και μη ικανή, έστω κι αν παραμένει μυστηριώδης η ακριβής σχέση ανάμεσα στην επιλογή και στην ατομική παρέκκλιση»[27].

Το επόμενο ερώτημα, στο οποίο κλήθηκαν να απαντήσουν τα δύο κινήματα, ως άμεση συνέπεια του προβλήματος της ελεύθερης επιλογής, ήταν αυτό της ηθικής ευθύνης του ανθρώπου για τις πράξεις του. Για τους Επικούρειους ο προβληματισμός στερείται αντικειμένου. Εφόσον ο άνθρωπος είναι απολύτως ελεύθερος να αποφασίσει για τις πράξεις του, έπεται ότι φέρει και την πλήρη ευθύνη των πράξεων αυτών. Επαφίεται αποκλειστικά στον ίδιο να ακολουθήσει τον δρόμο της επικούρειας ηθικής διδασκαλίας, εξαλείφοντας κάθε πηγή σωματικού ή νοητικού πόνου, και να οδηγηθεί σε μια ενάρετη και ευτυχισμένη ζωή. Ως προς την υπευθυνότητα των ανθρωπίνων πράξεων οι Στωικοί συμφωνούν απόλυτα. Ο προκαθορισμός των πράξεων του ανθρώπου δεν αίρει την ευθύνη που τις ακολουθεί, καθόσον δεν παύουν να είναι δικές του πράξεις. Ωστόσο, για τον στωικισμό, «η αρετή δεν ορίζεται από τα αποτελέσματα που επιφέρει, αλλά από ένα πρότυπο συμπεριφοράς τελείως εναρμονισμένο με τον ορθό λόγο που διέπει τη φύση»[28]. Μόνο εάν ο άνθρωπος ακολουθήσει την στωική ηθική διδασκαλία, προσπαθώντας να συντονίσει την θέλησή του με τον ρου των γεγονότων, είναι δυνατόν να επιτύχει μια ευδαίμονα ζωή.

Καθίσταται, επομένως, φανερό ότι οι δύο φιλοσοφίες αποκτούν εκ νέου ένα σημείο σύγκλισης: τη σημασία που αποδίδουν στη φιλοσοφία σε πρακτικό ατομικό επίπεδο. Ο άνθρωπος θα πρέπει να ακολουθήσει την φιλοσοφική οδό σκέψης και δράσης για να επιτύχει τον στόχο του, είτε αυτός λέγεται ηδονή είτε τιμή και αρετή. Επιβάλλεται να κατανοήσει και να αποδεχθεί τους νόμους που διέπουν τη φύση και με βάση αυτούς να θεμελιώσει αρχές και συμπεριφορές που θα τον οδηγήσουν στην ευτυχία. Οι ατραποί που ορίζουν τα δύο φιλοσοφικά συστήματα είναι διαφορετικοί:

--> Γνώση - Απομόνωση - Αταραξία - Ηδονή - Ευτυχία, για τους επικούρειους

--> Γνώση - Συμμετοχή - Δράση - Αρετή - Ευτυχία, για τους στωικούς.

Η αφετηρία και η κατάληξη παραμένουν κοινές.

*
.

Βιβλιογραφία

Ιεροδιακόνου Κ., «Η ελληνιστική φιλοσοφία», στο: Σ. Βιρβιδάκης, κ.ά., Ελληνική Φιλοσοφία και Επιστήμη: από την αρχαιότητα έως τον 20ο αιώνα, εκδ. ΕΑΠ, Πάτρα 2000.

Long A.A., Η Ελληνιστική Φιλοσοφία, μτφρ. Σ. Δημόπουλος – Μ. Δραγώνα-Μονάχου, εκδ. Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα 31997.

Sharples R.W., Στωικοί, Επικούρειοι και Σκεπτικοί, μτφρ. Μ. Λυπουρλή – Γ. Αβραμίδης, εκδ. Θύραθεν, Θεσσαλονίκη 2002.

Vegetti Μ., Ιστορία της Αρχαίας Φιλοσοφίας, μτφρ. Γ.Α. Δημητρακόπουλος, εκδ. Π. Τραυλός, Αθήνα 2000.

Παραπομπές - Σημειώσεις

[1] Για το πνεύμα χρησιμοποιούνται και άλλες ισοδύναμες εκφράσεις, όπως φύση, λόγος ή θεός.

[2] Βλ. Vegetti Μ., Ιστορία της Αρχαίας Φιλοσοφίας, μτφρ. Γ.Α. Δημητρακόπουλος, εκδ. Π. Τραυλός, Αθήνα 2000, σ. 287.

[3] Γέλλιος, Αττικές Νύχτες 7.2.3=LS 55Κ. Το μεταφρασμένο απόσπασμα προέρχεται από το Sharples R.W., Στωικοί, Επικούρειοι και Σκεπτικοί, μτφρ. Μ. Λυπουρλή – Γ. Αβραμίδης, εκδ. Θύραθεν, Θεσσαλονίκη 2002, σ. 94.

[4] Βλ. Sharples, ό.π., σ. 118.

[5] Το μεταφρασμένο απόσπασμα προέρχεται από το Sharples, ό.π., σ. 96.

[6] Ιεροδιακόνου Κ., «Η ελληνιστική φιλοσοφία», στο: Σ. Βιρβιδάκης, κ.ά., Ελληνική Φιλοσοφία και Επιστήμη: από την αρχαιότητα έως τον 20ο αιώνα, εκδ. ΕΑΠ, Πάτρα 2000, σ. 242.

[7] Το μεταφρασμένο απόσπασμα προέρχεται από το Sharples, ό.π., σσ. 132-3.

[8] Βλ. Long A.A., Η Ελληνιστική Φιλοσοφία, μτφρ. Σ. Δημόπουλος – Μ. Δραγώνα-Μονάχου, εκδ. Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα 31997, σ. 268.

[9] Vegetti, ό.π., σ. 288.

[10] Βλ. Long, ό.π., σ. 269.

[11] Long, ό.π., σ. 291.

[12] Sharples, ό.π., σ. 135.

[13] Vegetti, ό.π., σ. 288.

[14] Βλ. Ιεροδιακόνου, ό.π., σ. 224: «Οι Επικούρειοι υποστηρίζουν ότι αντιλαμβανόμαστε τα εξωτερικά αντικείμενα επειδή ομάδες ατόμων, που συνεχώς απορρέουν από την εξωτερική επιφάνεια των σωμάτων (...), φτάνουν στα αισθητήρια όργανά μας και σχηματίζουν τις αισθητηριακές μας εντυπώσεις».

[15] Ιεροδιακόνου, ό.π., σ. 231.

[16] Το μεταφρασμένο απόσπασμα προέρχεται από το Ιεροδιακόνου, ό.π., σ. 231.

[17] Long, ό.π., σ. 77.

[18] Ιεροδιακόνου, ό.π., σ. 233.

[19] Το μεταφρασμένο απόσπασμα προέρχεται από το Long, ό.π., σ. 102.

[20] Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Sharples (ό.π., σ. 118): «αφού οι επιλογές μας δεν είναι προκαθορισμένες αλλά αποτέλεσμα τυχαίων ατομικών παρεκκλίσεων, είναι δύσκολο να καταλάβουμε πώς μπορούν να θεωρηθούν υπεύθυνες αυτές ή πώς μπορούν να θεωρηθούν ως κάτι για το οποίο υπόλογοι είμαστε εμείς».

[21] Βλ. Long, ό.π., σ. 106.

[22] Sharples, ό.π., σ. 229, υποσ. 10.

[23] Sharples, ό.π., σ. 122.

[24] Long, ό.π., σ. 263.

[25] Όπως επισημαίνει ο Long (ό.π., σ. 107), εφόσον οι πρωτοστάτες των δύο κινημάτων, Ζήνων και Επίκουρος, ανέπτυξαν κοινή δραστηριότητα στην Αθήνα για τριάντα περίπου χρόνια, είναι απίθανο να θεωρήσουμε ότι η θεωρία του Επίκουρου ήταν ανεξάρτητη των στωικών θεωριών.

[26] Βλ. Sharples, ό.π., σ. 117.

[27] Sharples, ό.π., σ. 120.[28] Ιεροδιακόνου, ό.π., σ. 246.

~~~~~~

Πυρηνική Σχάση

2007-12-06T07:05:00.000-08:00

.
Πυρηνική αντίδραση κατά την οποία βαρείς ατομικοί πυρήνες διασπώνται και παράγονται δύο άλλοι ατομικοί πυρήνες (σπάνια περισσότεροι), πυρηνικά σωματίδια (νετρόνια), ενώ εκλύονται και μεγάλα ποσά ενέργειας. Η διάσπαση πραγματοποιείται είτε με το βομβαρδισμό των πυρήνων με νετρόνια, είτε αυθόρμητα (για μερικούς πολύ βαρείς πυρήνες). Το άθροισμα των ατομικών αριθμών των στοιχείων που προκύπτουν από τη σχάση (διάσπαση) ενός πυρήνα είναι ίσο με τον ατομικό αριθμό του στοιχείου του οποίου ο πυρήνας διασπάστηκε. Τα στοιχεία των οποίων οι πυρήνες μπορούν να υποστούν σχάση από νετρόνια λέγονται σχάσιμα στοιχεία και είναι κυρίως το ουράνιο (U), το θόριο (Th) και το πλουτώνιο (Pu).

.
Το φαινόμενο της σχάσης παρατηρήθηκε για πρώτη φορά το 1938, από τους γερμανούς φυσικούς Χαν (Otto Hahn) και Στράσμαν (Fritz Strassmann), οι οποίοι ανίχνευσαν ραδιενεργό βάριο (Ba) στα προϊόντα βομβαρδισμού πυρήνων ουρανίου με θερμικά νετρόνια. Οι δύο επιστήμονες έκαναν την ανακάλυψη πειραματιζόμενοι πάνω στις εργασίες του Φέρμι (E. Fermi) για την παραγωγή στοιχείων βαρύτερων από το ουράνιο, μέσω του βομβαρδισμού πυρήνων ουρανίου από νετρόνια. Ωστόσο, η σχάση είχε προβλεφθεί θεωρητικά λίγα χρόνια νωρίτερα, αν και τα πειράματα που έγιναν προς την κατεύθυνση αυτή δεν ήταν πολλά.

Η συστηματική έρευνα του φαινομένου της διάσπασης του πυρήνα του ουρανίου απέδειξε ότι μόνο ένα ισότοπο του ουρανίου διασπάται μ` αυτόν τον τρόπο. Το ουράνιο που υπάρχει στη φύση είναι αναλογία τριών ισοτόπων: του ισοτόπου-238 (92 U238) κατά 99,274%, του ισοτόπου-235 (92 U235) κατά 0,72%, και του ισοτόπου-237 (92 U237) κατά 0,006%. Το ελαφρύτερο ισότοπο (U-235) είναι πολύ σπάνιο. Το βαρύτερο ισότοπο, με μαζικό αριθμό 238 (U-238) που είναι και το αφθονότερο, δε διασπάται με βραδέα νετρόνια (νετρόνια μικρής ταχύτητας). Όταν το 92 U238 βομβαρδιστεί με νετρόνια που διαθέτουν ορισμένη τιμή ενέργειας, μεταβάλλεται σε ουράνιο με μαζικό αριθμό 239. Μόνο το ισότοπο του ουράνιου με μαζικό αριθμό 235, 92 U235, διασπάται με βραδέα νετρόνια (θερμικά νετρόνια). Η διάσπαση αυτή εκφράζεται με την ακόλουθη πυρηνική αντίδραση: (Βλέπε σχήμα) όπου 0 n1 το σύμβολό του νετρονίου και Ε η ενέργεια που απελευθερώνεται. Πάντως, ο παραπάνω τρόπος διάσπασης είναι μόνο ένας από τους σαράντα και πλέον τρόπους με τους οποίους μπορεί να διασπαστεί το συγκεκριμένο ισότοπο. Έτσι, παράγονται ογδόντα διαφορετικοί πυρήνες. Οι πυρήνες βαρίου (Ba) και κρυπτού (Kr) που προκύπτουν από τη συγκεκριμένη διάσπαση είναι ασταθείς (βλ. ραδιενέργεια) και με εκπομπή ακτινοβολίας βήτα (ηλεκτρόνια) μεταστοιχειώνονται διαδοχικά, μέχρις ότου καταλήξουν σε σταθερούς πυρήνες (πρασεοδύμιο 59 Ρr141 και ζιρκόνιο 40 Ζr92). Επειδή όμως γενικά, τα προϊόντα της σχάσης είναι πάρα πολλά, η μεταστοιχείωση των ραδιενεργών πυρήνων που προκύπτουν, μπορεί να διαρκέσει από μερικά δευτερόλεπτα έως και αρκετά χρόνια, ανάλογα με το είδος των πυρήνων που παράγονται. Τα νετρόνια που παράγονται από τη σχάση είναι συνήθως ταχύτατα και δεν προκαλούν νέες σχάσεις, επειδή οι βαρείς πυρήνες είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι ως προς το ενδεχόμενο της σχάσης στα βραδέα (αργά) νετρόνια. Για το λόγο αυτό στους πυρηνικούς αντιδραστήρες χρησιμοποιούνται κατάλληλες ουσίες, που έχουν την ιδιότητα να επιβραδύνουν τα ταχέα νετρόνια που προέρχονται από διασπάσεις.

Σε κάθε σχάση απελευθερώνονται από 1 έως 6 νετρόνια, ενώ ο μέσος όρος είναι περίπου 2,5 νετρόνια. Έτσι, αν προκληθεί μία αρχική σχάση, τα νετρόνια που θα παραχθούν είναι δυνατόν (αν επιβραδυνθούν κατάλληλα) να οδηγήσουν σε νέες σχάσεις, με ταυτόχρονη εκπομπή νέων νετρονίων, τα οποία με τη σειρά τους θα οδηγήσουν σε καινούργιες σχάσεις, κλπ. Αυτή η διαδικασία των αλλεπάλληλων πυρηνικών αντιδράσεων χωρίς εξωτερική παρέμβαση, λέγεται αλυσωτή αντίδραση και μέσω αυτής είναι δυνατή η εκμετάλλευση της πυρηνικής ενέργειας για πρακτικές εφαρμογές. Ανάλογα με τη φάση της αλυσωτής αντίδρασης, τα νετρόνια που απελευθερώνονται λέγονται νετρόνια πρώτης, δεύτερης, τρίτης, κλπ. γενιάς. Στο εσωτερικό των πυρηνικών αντιδραστήρων οι αλυσωτές αντιδράσεις είναι ελεγχόμενες και αυτοσυντηρούμενες. Η περιγραφή του είδους των αλυσωτών αντιδράσεων γίνεται μέσω του λεγόμενου παράγοντα πολλαπλασιασμού κ. Αν από κάθε σχάση παραμένει κατά μέσο όρο ένα νετρόνιο για τη συνέχιση των σχάσεων (δηλαδή κάθε σχάση προκαλεί μία μόνο καινούργια σχάση), ο αριθμός των σχάσεων ανά μονάδα χρόνου στο σχάσιμο υλικό είναι σταθερός. Τότε είναι κ=1 και η διάταξη λέγεται κρίσιμη. Αν από κάθε σχάση προκαλούνται περισσότερες από μία περαιτέρω σχάσεις, τότε ο αριθμός των σχάσεων αυξάνεται με την πάροδο του χρόνου. Στην περίπτωση αυτή, είναι κ>1 και η διάταξη λέγεται υπερκρίσιμη. Τέλος, αν από κάθε σχάση προκαλούνται κατά μέσο όρο λιγότερες από μία σχάση, είναι κ ‹ 1 και η διάταξη λέγεται υποκρίσιμη. Η απώλεια των νετρονίων οφείλεται είτε σε απορρόφησή τους από πυρήνες που δεν διασπώνται, είτε στη διαφυγή τους έξω από τη μάζα του σχάσιμου υλικού. Η ελάχιστη ποσότητα μάζας ενός υλικού που απαιτείται για να συντηρηθεί μία αλυσωτή αντίδραση λέγεται κρίσιμη μάζα. Αυτή εξαρτάται κυρίως από την καθαρότητα του υλικού. Όσο πιο μικρή είναι η συγκέντρωση ξένων πυρήνων στη μάζα του σχάσιμου υλικού, όσο πιο καθαρό είναι δηλαδή το υλικό, τόσο πιο μικρή είναι η κρίσιμη μάζα. Υπάρχουν τέλος, και αλυσωτές αντιδράσεις οι οποίες δεν είναι ελεγχόμενες, όπως για παράδειγμα αυτές που πραγματοποιούνται μετά από την έκρηξη μιας πυρηνικής βόμβας.

Τα ισότοπα των διαφόρων σχάσιμων στοιχείων δεν υφίστανται σχάση με την ίδια ευκολία. Για να εκφραστεί το πόσο εύκολα ή δύσκολα πραγματοποιείται σχάση σε ένα ισότοπο, χρησιμοποιείται η ενεργός διατομή σχάσεως σf, η οποία είναι συνάρτηση της ενέργειας που έχουν τα προσπίπτοντα νετρόνια. Όσο πιο μεγάλη είναι η τιμή της ενεργού διατομής σχάσεως, τόσο πιο εύκολο είναι να προκληθεί σχάση στο αντίστοιχο ισότοπο. Για παράδειγμα, οι πυρήνες των ισοτόπων ουράνιο-233 (92 U233), ουράνιο-235 (92 U235) και πλουτώνιο-239 (94 Pu239) έχουν μεγάλη ενεργό διατομή σχάσεως για θερμικά νετρόνια, οπότε διασπώνται σχετικά εύκολα. Όσο όμως μεγαλύτερη ενέργεια έχουν τα νετρόνια, τόσο μειώνεται η σf . Αντίθετα, οι πυρήνες των ισοτόπων θόριο-232 (90 Τh232) και ουράνιο-238 (92 U238) έχουν σf =0 για θερμικά νετρόνια, ενώ παρουσιάζουν ελάχιστη σf για ταχέα νετρόνια.

Κατά τη διαδικασία της σχάσεως, παρατηρείται το φαινόμενο το άθροισμα της μάζας των πυρήνων που δημιουργούνται και των νετρονίων που απελευθερώνονται να είναι μικρότερο από το άθροισμα της μάζας του αρχικού πυρήνα και του νετρονίου που προκαλεί τη σχάση. Υπάρχει δηλαδή ένα έλλειμμα μάζας Δm, το οποίο μετατρέπεται σε ενέργεια, σύμφωνα με την εξίσωση του Αϊνστάιν (Einstein): Ε=Δm.c2, όπου Ε η ενέργεια και c η ταχύτητα του φωτός. Η ενέργεια που εκλύεται σε κάθε σχάση είναι της τάξης των 200 μεγαηλεκτρονιοβόλτ (ΜeV) ή 200.106 ηλεκτρονιοβόλτ (eV). Η ενέργεια αυτή εμφανίζεται κατά το μεγαλύτερο ποσοστό ως κινητική ενέργεια των προϊόντων της σχάσης, ενώ μικρότερα ποσοστά εμφανίζονται ως κινητική ενέργεια των παραγόμενων νετρονίων και ως ακτινοβολία. Υπολογίζεται ότι κατά τη διάσπαση ενός γραμμαρίου (gr) ουρανίου-235 απελευθερώνεται ενέργεια ίση περίπου προς 25.000 κιλοβατώρες (KWh), ποσό που είναι 2,8 εκατομμύρια φορές μεγαλύτερο από αυτό που παράγεται κατά την καύση ίσης ποσότητας άνθρακα. Όμως αυτό ισχύει με την προϋπόθεση ότι θα υποστούν σχάση όλοι οι πυρήνες που βρίσκονται στο ένα γραμμάριο του ισοτόπου. Επειδή όμως αυτό είναι τεχνικά αδύνατον, η ενέργεια της πυρηνικής σχάσης είναι μόνο μερικές χιλιάδες φορές μεγαλύτερη από την ενέργεια που παράγεται από την καύση ίσης ποσότητας άνθρακα.

Η σχάση ερμηνεύεται σχετικά εύκολα αν δεχτεί κανείς το πρότυπο της "υγρής σταγόνας" για τον ατομικό πυρήνα, το οποίο πρότεινε ο δανός φυσικός Μπορ (Niels Bohr) (βλ. πυρήνας). Σύμφωνα με το πρότυπο αυτό, κάθε πυρήνας συμπεριφέρεται ως μια σταγόνα ρευστού, η οποία μπορεί να διαχωριστεί, όταν επιδράσουν δυνάμεις ισχυρότερες από τις πυρηνικές δυνάμεις συνοχής που τη συγκροτούν. Όταν ένας πυρήνας βομβαρδιστεί με ένα νετρόνιο κατάλληλης ταχύτητας, το συλλαμβάνει, παραμορφώνεται και παίρνει επίμηκες σχήμα. Διαδοχικές ταλαντώσεις τον οδηγούν σε κατάσταση αστάθειας. Οι δυνάμεις της ηλεκτροστατικής άπωσης μεταξύ των πρωτονίων του πυρήνα τείνουν να δημιουργήσουν στην κεντρική ζώνη μια σχισμή, η οποία συνεχώς επεκτείνεται, ώσπου ο πυρήνας διαχωρίζεται σε δύο τμήματα. Η ενέργεια που συγκρατεί ενωμένα τα σωματίδια στον πυρήνα οφείλεται στην υπεροχή των ελκτικών πυρηνικών δυνάμεων ανταλλαγής (που είναι πολύ ισχυρές αλλά μόνο σε μικρές αποστάσεις) έναντι των ηλεκτροστατικών απωστικών δυνάμεων μεταξύ των πρωτονίων. Η ενέργεια αυτή ελαττώνεται με την αύξηση της ακτίνας του πυρήνα, ώσπου φτάνει σε τιμές για τις οποίες οι πυρήνες δεν είναι πλέον σταθεροί και μπορούν να διασπαστούν αυτόματα.

Πηγή: Live-Pedia.gr

Το λήμμα βασίζεται στο αντίστοιχο λήμμα της ηλεκτρονικής εγκυκλοπαίδειας ΕΡΜΗΣ, το περιεχόμενο της οποίας διατέθηκε από το χορηγό περιεχομένου εκδόσεις ΜΕΙΔΙΑΜΑ.

Link

ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ

2007-12-06T02:13:00.001-08:00

Ελληνικές παροιμίες

Α Β Γ Δ Ε Ζ Η Θ Ι Κ Λ Μ Ν Ξ Ο Π Ρ Σ Τ Υ Φ Χ Ψ Ω

Παροιμιες από όλο τον κόσμο

Κύρια Σελίδα - Βικιφθέγματα

***

..
..

Η χρυσοφόρος φλέβα που λέγεται "καρκίνος"

2007-11-28T12:57:00.000-08:00

.
Τελευταία έγινε μεγάλος θόρυβος, όσον αφορά τα φύλλα ελιάς. Ακούστηκαν απόψεις ότι τα φύλλα ελιάς είναι επικίνδυνα, προκαλούν αλλεργίες και εμετούς. Η προτροπή που επαναλαμβανόταν πολλές φορές ήταν να μην διακόψουν οι ασθενείς την θεραπεία της επίσημης Ιατρικής (χημειοθεραπεία και ακτινοβολίες). Είναι τα πράγματα όντως έτσι; Πριν πάρει οποιοσδήποτε μια θέση υπέρ ή εναντίον των φύλλων της ελιάς, μετά από ήρεμη και νηφάλια κρίση, πέρα από κραυγές και δογματισμούς, κατηγορίες και τσαρλατανισμούς και άλλα ηχηρά παρόμοια, πρέπει να σταθμίσει ορισμένα δεδομένα. Να απαντήσει σε κάποια επιχειρήματα και γεγονότα και έπειτα να εκφέρει την κρίση του.

Δεδομένο 1ο Ο Γερμανός Otto Warburg τιμήθηκε με δύο βραβεία Νόμπελ . Οι περισσότεροι γιατροί τον αγνοούν, αν και ξέρουν τον μαθητή του Krebs, διδάσκονται τις ανακαλύψεις του Krebs. Αποκαθηλώνουν τον δάσκαλο και τιμούν τον μαθητή. Δεν έχουν τιμηθεί πολλοί με δύο βραβεία Νόμπελ. Μετρούνται στα δάχτυλα του ενός χεριού. Γιατί έδωσαν στον Warburg 2 Νόμπελ; Μαντεύετε την απάντηση. Για την ανακάλυψη μιας βασικής αιτίας του καρκίνου. Ο Warburg ανακάλυψε και απέδειξε, κάτι πολύ σημαντικό. Χωρίς να χρησιμοποιήσω την ιατρική ορολογία – όσο είναι δυνατό – το αναφέρω με απλό τρόπο, για να καταλάβει ο κόσμος. Τα καρκινικά κύτταρα καταβροχθίζουν σάκχαρο σε ποσότητες δέκα έως δεκαπέντε φορές μεγαλύτερες από το φυσιολογικό. Το σάκχαρο που καταναλώνεται από τα καρκινικά κύτταρα, παράγεται κυρίως από το συκώτι ενώ τα φυσιολογικά κύτταρα χρησιμοποιούν γλυκόζη που παίρνουν από τις τροφές.Το γαλακτικό οξύ ένα υποπροϊόν της όλης διαδικασίας βρίσκεται στα καρκινικά κύτταρα 10 φορές και περισσότερο, απ’ ότι στα υγιή κύτταρα. Αυτή η κατάσταση οδηγεί σε μια ανισορροπία της σχέσης οξέων και αλκαλίων (χαμηλό PH) και στέρηση του οξυγόνου. Καθώς τα καρκινικά κύτταρα έχουν PH γύρω στο 5 και η οξύτητα αυξάνει, είναι πολύ δύσκολο στα κύτταρα αυτά να αναπνεύσουν κανονικά. Τα καρκινικά κύτταρα δεν μπορούν να υπάρξουν σε ένα περιβάλλον πλούσιο σε οξυγόνο. Η ζωή χωρίς οξυγόνο ή αναεροβίωση των καρκινικών κυττάρων είναι ένας κανόνας χωρίς καμία εξαίρεση δήλωνε ο Warburg.Όλα τα κανονικά κύτταρα έχουν μια απόλυτη ανάγκη για οξυγόνο αλλά τα καρκινικά κύτταρα ζουν με τη ζύμωση της ζάχαρης. Ο Warburg απέδειξε την θεωρία του, που του απέφερε τα 2 βραβεία Νόμπελ, όταν πήρε κανονικά κύτταρα από ένα έμβρυο και τα ανάγκασε να μεγαλώσουν χωρίς οξυγόνο. Πήραν όλα τα χαρακτηριστικά των καρκινικών κυττάρων. Αυτό σημαίνει πως τα κανονικά κύτταρα μπορούν να μετατραπούν σε καρκινικά κύτταρα αλλάζοντας απλά μια μεταβλητή. Το οξυγόνο. Το χαμηλό PH και η ανάγκη καταβρόχθισης τεράστιας ποσότητας σακχάρου είναι τα άλλα χαρακτηριστικά των καρκινικών κυττάρων όπως και η επιτυχής άμυνα τους στο ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού. Σ’ όσους κατηγορούν τα φύλλα της ελιάς τίθεται το απλούστατο ερώτημα. Συμφωνούν Ναι ή Όχι με τη θεωρία του Warburg; Του έδωσαν άραγε λανθασμένα τα 2 βραβεία Νόμπελ; Η απάντηση έχει πολύ μεγάλη σημασία.

Δεδομένο 2ο Υπάρχει ο τομογράφος εκπομπής ποζιτρονίων (PET). Μηχάνημα εξαιρετικά ακριβό. Υπερτερεί σημαντικά έναντι της κλασσικής αξονικής και μαγνητικής τομογραφίας, γιατί μπορεί να δείξει καρκινικές βλάβες σε περιοχές που στην απλή αξονική φαίνονται καθαρές. Μια εξέταση με PET κοστίζει 40 φορές πιο ακριβά από την αξονική τομογραφία. Απ’ όσο γνωρίζω ελάχιστοι τομογράφοι εκπομπής ποζιτρονίων υπάρχουν στην Ελλάδα και κατά 99% χρησιμοποιούνται για τον καρκίνο. Πώς λειτουργούν; Ο ασθενής παίρνει ραδιενεργή γλυκόζη σεσημασμένη με ειδικό ραδιοφάρμακο και χρησιμοποιώντας το PET με ειδικό αξονικό τομογράφο μπορούνε να δούμε σε ποια σημεία του σώματος πηγαίνει αυτή και έτσι να εντοπίσουμε τις περιοχές αυξημένης κατανάλωσης ζάχαρης πολύ πριν αυτές φανούν σε οποιαδήποτε άλλη εξέταση. Όπου απορροφάται περισσότερη ζάχαρη υπάρχει και υποψία όγκου. Σημειωτέον ότι ο PET θεωρείται η πιο προχωρημένη τεχνολογικά εξέταση διαγνώσεως καρκίνου αλλά και μεταστάσεων. Αν δεν είναι σωστός ο Warburg, πως χρησιμοποιούμε τις αρχές του περί αυξημένης κατανάλωσης ζάχαρης των καρκινικών κυττάρων στο PET; Γιατί δεν λέμε στους ασθενείς, που δεν γνωρίζουν τίποτα απ’ όλα αυτά, να απορρίψουν τελείως τις πατάτες, τα αναψυκτικά, τα γλυκά κ.λ.π. που προσφέρουν μεγάλες ποσότητες ζάχαρης στα τρελά για ζάχαρη καρκινικά κύτταρα; Βλέπουμε λοιπόν ότι εφαρμόζουμε τις αρχές του Warburg στη διαγνωστική πρακτική αλλά από την άλλη μεριά δεν πληροφορούμε τον κόσμο για τη σωστή διατροφή και μια βασικότατη αιτία του καρκίνου.

Δεδομένο 3ο Η κα. Αποστολοπούλου (η γνωστή ερευνήτρια από την Αυστραλία) βρήκε το εμβόλιό της για τον καρκίνο από μόρια ζάχαρης. Αν αληθεύει η πληροφορία αυτή, γιατί το ιατρικό κατεστημένο την έδιωξε;

Δεδομένο 4ο Η LDH (γαλακτική αφυδρογενάση) και ειδικά τα ισοένζυμά της (υπάρχουν 5 κατηγορίες ισοενζύμων) είναι ανεβασμένα σε περιπτώσεις καρκίνου. Στους περισσότερους καρκίνους ένα μέχρι τρία ισοένζυμά ( LD2,LD3,LD4) είναι συχνά αυξημένα. Συχνά η αύξηση της LD3,είναι η πρώτη ένδειξη για την παρουσία καρκίνου. Η LD3 αυξάνεται σε προχωρημένο καρκίνο και κακοήθες λέμφωμα και μειώνεται μετά από επιτυχή θεραπεία. Γιατί δεν ξέρει ο κόσμος για την LDH και τα ισοένζυμά της; Τη χοληστερίνη και τα τριγλυκερίδια τα ξέρουν οι πάντες. Γιατί αποκρύπτεται από τον κόσμο; Μήπως η δίαιτα ομαλοποιεί μόνη της την LDH και τα ισοένζυμά της; Μήπως η LDH και τα ισοένζυμά της επηρεάζονται από τη ζάχαρη;

Δεδομένο 5ο Αν μία βασική ιδιότητα ταυ καρκινικού κυττάρου είναι η καταβρόχθιση ζάχαρης (όπως δείχνει το PET) και η έλλειψη οξυγόνου, τότε η θεραπεία είναι τα πικρά. Αν υπάρχει έλλειψη οξυγόνου και τεράστιες ποσότητες γαλακτικού οξέος, οι τροφές που περιέχουν οξυγόνο είναι η θεραπεία. Αν το PH είναι το πρόβλημα, τότε οι αλκαλικές τροφές, το αντίθετο του όξινου PH, λύνει το πρόβλημα.

Δεδομένο 6ο Τα φύλλα της ελιάς είναι πολύ πικρά. Έχουμε απορρίψει σαν κοινωνία την πικρή γεύση. Μοναδικό κριτήριο είναι η ευχαρίστηση, η ηδονή του λάρυγγα. Πηγαίνουμε ενάντια στη φύση. Τα φύλλα της έχουν χλωροφύλλη. Τι κάνει η χλωροφύλλη στα φυτά; Μήπως συμμετέχει στη διαδικασία παροχής οξυγόνου στα φυτά; Επιπλέον τα φύλλα της ελιάς περιέχουν τεράστιες ποσότητες ασβεστίου και σιδήρου όπως δήλωσε και ο πρόεδρος των γιατρών Δημόσιας Υγείας κ. Τσαντήρης. Οποιοσδήποτε γεωπόνος ξέρει πως στο όξινο PH του εδάφους (PH 0-7 όξινο, PH 7 ουδέτερο, PH 7-14 αλκαλικό), το ασβέστιο διορθώνει την αλκαλικότητα του εδάφους. Αν έχει όξινο PH το έδαφος π.χ. 5 ρίχνουμε ασβέστιο και γίνεται ουδέτερο. Το ίδιο γίνεται και στον άνθρωπο. Το ασβέστιο φτιάχνει το PH που στα καρκινικά κύτταρα είναι όξινο. Η τεράστια ποσότητα ασβεστίου των φύλλων της ελιάς (770 mg στα 100 γραμμάρια) είναι εύκολα απορροφήσιμη και διορθώνει βαθμιαία την όξινη κατάσταση των καρκινικών κυττάρων. Η πικρή γεύση, η χλωροφύλλη, το ασβέστιο, η eleupeine και άλλες ίσως άγνωστες ουσίες επιδρούν με την τεράστια παροχή οξυγόνου, στη διόρθωση του PH και την κατάργηση της ανάγκης για ζάχαρη.

Αν όμως παράλληλα με τα φύλλα ελιάς καταναλώνει ο ασθενής γλυκά, αναψυκτικά, πατάτες, κ.τ.λ., δηλαδή ακατάλληλες τροφές, η αγωγή καθίσταται χωρίς νόημα. Αυτό τόνιζε ο γιατρός Λαμπρόπουλος. Θα βγουν λοιπόν κάποιοι από τα παράθυρα της τηλεόρασης και θα κατηγορούν τα φύλλα ελιάς χωρίς να έχουν εφαρμόσει ακριβώς τη δίαιτα, τρώγοντας κρέας και ζάχαρη, αγνοώντας τις ουσιαστικές ιδιότητες των φύλλων της ελιάς το οξυγόνο, το ασβέστιο και την πικρή καταπληκτική γεύση που τόσο μας λείπει. Άλλωστε από παλιά το πικρό ταυτιζόταν με το φάρμακο. Από πού παίρνει σήμερα ο άνθρωπος πικρές τροφές για να καταπολεμήσει την ακόρεστη μανία των καρκινικών κυττάρων για ζάχαρη; Μήπως είναι λάθος το PET που βασίζεται στην αρχή της σεσημασμένης γλυκόζης;

Δεδομένο 7ο Επειδή υπάρχουν πολλοί δύσπιστοι και η αλήθεια σκόπιμα κρύβεται από τις φαρμακευτικές εταιρείες, θα πρέπει να απαντήσει ο οποιοσδήποτε επιθυμεί στο εξής ερώτημα που έχει άμεση σχέση με τα φύλλα της ελιάς και τη λειτουργία τους: Γιατί δεν παθαίνουμε καρκίνο του λεπτού εντέρου; Έχουμε ακούσει για καρκίνους του παχέος εντέρου. Γιατί πολύ σπάνια έχουμε καρκίνους του λεπτού εντέρου; Ποιες είναι οι ουσίες που εμποδίζουν την εμφάνιση καρκίνου στο λεπτό έντερο; Η αλκαλικότητα; Αλκαλικό PH ή άλλη αιτία; Καλείται ο οποιοσδήποτε κατήγορος των φύλλων της ελιάς να απαντήσει. Μήπως εδώ κρύβεται το μυστικό;

Δεδομένο 8ο Χημειοθεραπείες και ακτινοβολίες. «Επικίνδυνα τα φύλλα της ελιάς. Ακολουθήστε τη θεραπεία σας» φώναζαν σε όλους τους τόνους οι ειδικοί. Είναι αλήθεια κομπογιαννίτης ο Watson νομπελίστας – ναι αυτός που ανακάλυψε το DNA - όταν δήλωνε πως η χημειοθεραπεία και οι ακτινοβολίες είναι ένας σωρός σκ….; Γιατί αποκρύπτεται αυτή η δήλωση του Watson; Μήπως είναι τσαρλατάνος ο L. Pauling με 2 βραβεία Νόμπελ όταν δήλωνε «θα πρέπει να γνωρίζουν όλοι πως ο πόλεμος κατά του καρκίνου είναι σε μεγάλο βαθμό απάτη». Το ακούτε. ΑΠΑΤΗ. Είναι άραγε τσαρλατάνοι αυτοί οι 2 επιστήμονες που εναντιώνονται στις χημειοθεραπείες και στις ακτινοβολίες. Και τι να κάνουμε αναρωτιέται ο κόσμος. Οι χημειοθεραπείες και οι ακτινοβολίες είναι αναγκαίο κακό. Θα πεθάνω, αλλά θα έχω ποιότητα στη ζωή μου. Έτσι άλλωστε μου λένε. Βέβαια τα πράγματα είναι διαφορετικά. Ένας καρκινοπαθής μπορεί να ζήσει περισσότερο και καλύτερα, αν δεν κάνει θεραπεία. Αυτό είναι το συμπέρασμα του καθηγητή της ιατρικής Χάρτιν Τζόουνς και άλλες τρεις μελέτες ερευνητών υποστηρίζουν αυτή τη θέση η οποία δεν έχει αντικρουσθεί ΠΟΤΕ. Ο Τζόουνς δήλωσε σε συνέδριο της Αμερικανικής αντικαρκινικής εταιρείας ότι οι ασθενείς που δεν υποβάλλονται σε καμιά αγωγή δεν πεθαίνουν νωρίτερα από τους ασθενείς στους οποίους εφαρμόζεται η ορθόδοξη αγωγή. Άλλωστε και στο τεύχος του Lancet της 13ης Απριλίου του 1991 ο Α. Μπρέιβμαν κάνει έκκληση για ένα περιορισμό του όλου χημειοθεραπευτικού τομέα. Τι είναι άλλωστε η παρηγορητική θεραπεία; Ξέρω πως ο ασθενής θα πεθάνει αλλά του κάνω χημειοθεραπεία για να υπάρξει δήθεν ποιότητα ζωής χωρίς να ελπίζω στην θεραπεία του. Για διατροφή βέβαια κουβέντα. Άλλωστε δεν διδάσκεται στις ιατρικές σχολές. Έχουν άραγε λάθος πολλοί Γερμανοί ογκολόγοι – όπως έγραψε "Der Spiegel" – που με θάρρος δήλωσαν πως οι ίδιοι αν πάθαιναν καρκίνο, δεν θα έκαναν ποτέ χημειοθεραπεία; Μόνο για το μικροκυτταρικό καρκίνο του πνεύμονα υπάρχουν δεδομένα που δείχνουν βελτίωση και η βελτίωση αυτή φτάνει στο χρονικό διάστημα των 3 μηνών. Στους καρκίνους του μαστού, του εντέρου, των πνευμόνων που πεθαίνουν οι περισσότεροι δεν ανταποκρίνονται. Στους μεγάλους όγκους – πρέπει να ξέρει το κοινό- εμφανίζει περιορισμένη αποτελεσματικότητα. Η χρήση της χημειοθεραπείας τη στιγμή που έχει ελάχιστες πιθανότητες να αποδειχθεί αποτελεσματική είναι στην καλύτερη περίπτωση βλακεία και στη χειρότερη έγκλημα λέει ο γιατρός Άτκινς και όμως μας λένε να συνεχίσουμε αυτές τις θεραπείες. Ένας λόγος είναι ο οικονομικός. Το κύκλωμα του καρκίνου που έχει τζίρο 10 τρις ετησίως, θα καταρρεύσει αυτόματα. Αυτό το σύστημα που δηλώνει «δεν μπορούμε να σε θεραπεύσουμε, σου προξενούμε εμετούς, χάσιμο στα μαλλιά, τα μαρτύρια της αλεπούς στον κάθε κακόμοιρο άνθρωπο που πέφτει στα νύχια του, τονίζει να μη δοκιμάσει ο καρκινοπαθής καμιά άλλη αγωγή». Οι αρχαίοι Έλληνες έλεγαν «φοβού τους Δαναούς και δώρα φέροντες» διότι τα δώρα τυφλώνουν τους οφθαλμούς της σκέψης. Ζούμε σ’ ένα «αγνό κόσμο» και οι πιο αθώες εταιρείες είναι οι φαρμακευτικές μιας και δεν λαδώνουν ποτέ. Δεν υπάρχουν δωρεάν συνέδρια, δεν υπάρχουν παροχές στους γιατρούς, δεν υπάρχουν ιατρικοί επισκέπτες, ο καρκίνος είναι η πιο ιάσιμη ασθένεια σήμερα με τις χημειοθεραπείες , όπως δήλωσε ο Vita διάσημος καρκινολόγος. Ο λόγος λοιπόν είναι απλός. Τα κότερα, οι βίλες και οι παροχές απειλούνται. Θα αφήσουν οι καρχαρίες το χυμό από τα φύλλα ελιάς; Όπως έγραψε η εφημερίδα «ΤΟ ΒΗΜΑ» ο καθηγητής Ευάγγελος Μιχελάκης βρήκε ένα υπερόπλο κατά του καρκίνου, ένα φθηνό φάρμακο το DCA που χρησιμοποιείται εδώ και χρόνια. Αυτό ενεργεί στα μιτοχόνδρια, τους δίνει οξυγόνο και διορθώνει το PH. Βρίσκεται δηλαδή προς τη σωστή κατεύθυνση. Ο καθηγητής βασίζεται στη θεωρεία του Warburg αλλά ανησυχεί για τις φαρμακευτικές εταιρείες. Θα τον αφήσουν αναρωτιέται δημόσια (ΤΟ ΒΗΜΑ, Πέμπτη 18 Ιανουαρίου 2007, σελ. Α9); Εσείς τι λέτε;

Μελέτες: Δεν υπάρχουν μελέτες για τα φύλλα της ελιάς φωνάζουν. Ο καθηγητής παθολογίας του πανεπιστημίου Αθηνών κ. Σ. Καραγιαννόπουλος βασιζόμενος σε πλήθος μελετών, αναφέρει πως το σελήνιο – είναι ένα ιχνοστοιχείο όπως ο σίδηρος – είναι αντικαρκινικό. Έχετε μήπως δει κανένα γιατρό να το χορηγεί στους ασθενείς του; Πείτε το μου για να σας πω μπράβο. Η Κίνα πραγματοποίησε μελέτη σε 300.000 άτομα μαζί με το Πανεπιστήμιο Cornel των ΗΠΑ σχετικά με το σελήνιο επί 10 έτη. Είδατε τη μελέτη δημοσιευμένη πουθενά; Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Το σελήνιο προλαβαίνει τον καρκίνο και βοηθάει τη θεραπεία του στο αρχικό στάδιο μαζί με βιταμίνη Ε. Η μελέτη του καθηγητή Μιχελάκη που δημοσιεύτηκε στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού Cancer Cell θα ανοίξει το δρόμο προς χρησιμοποίησή του ή θα θαφτεί και αυτό προς δόξα της χημειοθεραπείας; Βέβαια και το κράτος πληρώνει πολλά λεφτά στις φαρμακοβιομηχανίες, μπαίνει μέσα, χρωστάμε παντού μας λένε, δεν δίνει λεφτά στους εργαζόμενους αλλά τα φάρμακα για τις χημειοθεραπείες πάντοτε υπάρχουν και μάλιστα δωρεάν.

Συμπέρασμα: Όπως δήλωσε και καθηγητής χειρουργικής του Πανεπιστημίου Αθηνών τα φάρμακα για τον καρκίνο υπάρχουν, αλλά δεν τα αφήνουν οι φαρμακευτικές εταιρείες να βγουν στην επιφάνεια. Ο Πρίγκιπας Κάρολος της Αγγλίας τον Ιούνιο του 2004 έκανε την εξής δήλωση: «Μία φίλη μου είχε καρκίνο και είχε διάρκεια ζωής για 2 μήνες. Ακολούθησε την θεραπεία του Max Gerson και τώρα έπειτα από 8 χρόνια είναι τελείως καλά. Πρέπει να προσεχθεί αυτή η θεραπεία». Δήλωσε τίποτα άσχημο αυτός ο άνθρωπος; Είπε μόνο την εμπειρία του. Όμως το κατεστημένο δεν τα θέλει αυτά. Απειλείται. Οι οικονομικοί λόγοι που είπαμε… Τι χρησιμοποιεί ο Max Gerson; Μόνο 8 ποτήρια πράσινους χυμούς καθημερινά και αυστηρή διατροφή. Δεν θεράπευσε αποδεδειγμένα χιλιάδες ανθρώπους; Μάλιστα 50 περιπτώσεις με τα ιστορικά τους, ακτινογραφίες κ.τ.λ. τις παρουσίασε ενώπιον του Κογκρέσου. Όπως είπαμε η χλωροφύλλη δίνει οξυγόνο στον οργανισμό και πολλά ένζυμα και αυτά έκαναν καλά τους καρκινοπαθείς. Γιατί κυνηγήθηκε αυτός ο υπέροχος άνθρωπος; Γιατί δεν ξέρει τίποτα ο πολύς κόσμος, γι’ αυτόν τον οποίο ο Α. Σβάιτσερ, νομπελίστας, που θεραπεύτηκε από τον Gerson τον θεωρεί μια από τις μεγαλύτερες ιδιοφυίες του 20ου αιώνα; Η γυναίκα του προέδρου της Αγγλικής Βουλής πως θεραπεύτηκε μόνο με τη θεραπεία του Gerson; Ο χυμός των φύλλων της ελιάς έχει πολύ περισσότερα θεραπευτικά συστατικά από τους χυμούς πράσινων φυτών που χρησιμοποιούσε ο Gerson και ειδικά ένζυμα που βοηθούν την πέψη των καρκινοπαθών η οποία έχει διαταραχθεί. Το συκώτι κρύβει το μυστικό της πρόληψης και θεραπείας του καρκίνου. Αυτό πίστευε και ο βραβευμένος με Νόμπελ Δρ. Ζέντ Γκιόργκι. Και ο λόγος είναι απλός. Το συκώτι παράγει την χολή. Θέλει πικρές ουσίες για να λειτουργήσει και τα φύλλα της ελιάς έχουν μια πικρή, ιαματική γεύση. Τα πειράματα του Γκιόργκι ήταν εντυπωσιακά στην καταστολή καρκίνων με την λειτουργία του συκωτιού. Γιατί κρύβονται ακόμα και από τους γιατρούς;Πρέπει να τιμούμε και να ευχαριστούμε τους γιατρούς. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα θέσουμε μεγάλα ερωτήματα που βασανίζουν τον κάθε άνθρωπο που αντιμετωπίζει τον καρκίνο. Δεν θα μπορέσουν οι φαρμακευτικές εταιρείες να καταπνίξουν και να κρύψουν την αλήθεια αιώνια. Η αλήθεια είναι σαν το ελατήριο. Την πιέζεις, την πιέζεις αλλά κάποια στιγμή πετάγεται με δύναμη. Αυτή η στιγμή ήρθε. Η αλήθεια είναι με την πλειοψηφία. Οι φαρμακευτικές εταιρείες βασανίζουν τον κόσμο με το φόβο. Ο φόβος σταματάει το μυαλό να λειτουργεί κανονικά. Η αλήθεια ελευθερώνει. Νικάει το φόβο. Κάνε τη χημειοθεραπεία σου. Τώρα. Χάθηκες. Τα πράγματα δεν είναι καθόλου έτσι. Χωρίς φόβο, ας σκεφτούμε γιατί όλες αυτές τις πληροφορίες τις κρύβουν και ας ψάξουμε για μόνιμες εναλλακτικές αγωγές. Οι New York Times αναφέρουν τον De Andrew Weil ως τον πιο γνωστό γιατρό της Αμερικής. Αυτός ο καθηγητής Ιατρικής αναφέρει την ύπαρξη κλινικών για πλουσίους με €35000 την εβδομάδα όπως και για θεραπευμένους από τον καρκίνο. Οι πλούσιοι έχουν τις κλινικές τους. Ο Ρήγκαν είχε καρκίνο κακοηθεστάτης μορφής και έγινε καλά με Carnivora, ένα φυτικό σκεύασμα από την Γερμανία όπως είχε γραφτεί, χωρίς ποτέ να διαψευσθεί. Η θεραπεία Moerman στην Ολλανδία είναι η μόνη εναλλακτική θεραπεία του καρκίνου με διατροφή που έχει αναγνωρισθεί από το Ολλανδικό κράτος. Έχει μεγάλα ποσοστά επιβίωσης στα αρχικά στάδια. Οι Ελβετικές κλινικές ακολουθούν επίσης θεραπευτική προσέγγιση με διατροφή. Οι θεραπείες αυτές όμως δεν είναι πανάκεια. Ένας που βρίσκεται στο τελευταίο στάδιο δεν θα θεραπευθεί. Θα έχει όμως καλύτερη ποιότητα ζωής από τις συμβατικές θεραπείες. Το να δέχεσαι την χημειοθεραπεία είναι σαν να παίρνεις ποντικοφάρμακο είπε ένας παθών. Ας απαντήσουμε ειλικρινά στους εαυτούς μας σχετικά με τις θεραπείες του καρκίνου και ας διαλέξουμε. Η αλήθεια περνάει από τρία στάδια όπως έλεγε ο Σοπενχάουερ. Πρώτα προσπαθείς να την γελοιοποιήσεις. Έπειτα επιτίθεσαι βίαια σ’ αυτή και στο τελικό στάδιο την δέχεσαι. Ελπίζω η αναζήτηση της αλήθειας που γίνεται με καλή προαίρεση, τόσο από τους γιατρούς όσο και από τους ασθενείς, να ανάψει το φως της υποψίας για τον ρόλο των λίγων. Των φαρμακευτικών εταιρειών. Και τότε θα αλλάξουν γιατί το φάρμακο για τον καρκίνο είναι μπροστά στα μάτια όλων των γιατρών.

(Ο συγγραφέας είναι πρόσωπο υπαρκτό, περιμένει μέσα από το www.kentri.gr τις τοποθετήσεις και τα επιχειρήματα των ειδικών και είναι πρόθυμος για δημόσιο διάλογο).

Πηγή - Ημερομηνία Δημοσίευσης: 19/02/07

Σχετικοί σύνδεσμοι:

Οι ανακοινώσεις του καθηγητή κ. Δ. Κρεμαστινού

ΤΙ ΕΔΕΙΞΑΝ ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΙΑ

Χυμός από φύλλα ελιάς: σωστό ή λάθος;

ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΦΥΛΛΩΝ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ

Παρασκευή φυσικού φαρμάκου (παλαιότερο άρθρο του Δημ. Λαμπρόπουλου)

Σχετικά με την "ελαιοευρωπεΐνη"

Χρήση υποπροϊόντων ελιάς και ελαιολάδου (pdf)

OLEAVEAQUA” ΦΥΛΛΑ ΕΛΙΑΣ (υδατικό εκχύλισμα) (pdf)

'Αλλες ενδιαφέρουσες ιστοσελίδες με πολλές πληροφορίες για την Ελιά και το Ελαιόλαδο:
Anagnosis Books: "Greek Olive Oil".
Greek Olive Oil: "The source for Greek Olive".
Wikipedia: "Olive".
Wikipedia: "Olive Oil".
Internation Olive Oil Council (IOOC)
"Olive Oil History"

***

Σοσιαλισμός και θρησκεία

2007-11-26T07:15:00.000-08:00

Του Βλαντιμίρ Λένιν
.
.

Όλη η σύγχρονη κοινωνία είναι θεμελιωμένη πάνω στην εκμετάλλευση των τεράστιων μαζών της εργατικής τάξης από μια μηδαμινή μειοψηφία του πληθυσμού, που ανήκει στις τάξεις των γαιοκτημόνων και των κεφαλαιοκρατών. Η κοινωνία αυτή είναι δουλοκτητική, γιατί οι "ελεύθεροι" εργάτες, που όλη τους τη ζωή δουλεύουν στο κεφάλαιο, "έχουν δικαίωμα" μόνο σε τόσα μέσα ύπαρξης όσα είναι απαραίτητα για τη συντήρηση δούλων που παράγουν κέρδος, για την εξασφάλιση και την διαιώνιση της κεφαλαιοκρατικής δουλείας.

Η οικονομική καταπίεση των εργατών προκαλεί και γεννάει αναπόφευκτα κάθε είδους πολιτική καταπίεση, κοινωνική ταπείνωση, εξαγρίωση και συσκότιση της πνευματικής και ηθικής ζωής των μαζών. Οι εργάτες μπορούν να πετύχουν περισσότερη είτε λιγότερη πολιτική ελευθερία με σκοπό τη διεξαγωγή του αγώνα για την οικονομική τους απελευθέρωση, καμμιά όμως ελευθερία δε θα τους απαλλάξει από την αθλιότητα, την ανεργία και την καταπίεση, όσο δε θα έχει αποτιναχτεί η εξουσία του κεφαλαίου. Η θρησκεία είναι μια από τις μορφές πνευματικής καταπίεσης, που παντού και πάντοτε βάραινε τις λαικές μάζες, τις τσακισμένες από την αιώνια δουλειά για τους άλλους, την ανέχεια και τη μοναξιά. Η αδυναμία των τάξεων που υφίστανται την εκμετάλλευση στην πάλη ενάντια στους εκμεταλλευτές γεννάει αναπόφευκτα την πίστη για μια καλύτερη μετά θάνατον ζωή, όπως ακριβώς και η αδυναμία του αγρίου στην πάλη με τη φύση γεννάει την πίστη στους θεούς, στους διαβόλους, στα θαύματα κτλ. Σ'αυτόν που σ'όλη του τη ζωή δουλεύει και στερείται, η θρησκεία διδάσκει ταπεινοφροσύνη και υπομονή στην επίγεια ζωή, παρηγορώντας τον με την ελπίδα της επουράνιας ανταμοιβής. Και σ'εκείνους που ζουν από ξένη εργασία η θρησκεία διδάσκει την αγαθοεργία στην επίγεια ζωή, προσφέροντάς τους μια πολύ φτηνή δικαίωση για όλη την εκμεταλλευτική τους ύπαρξη και πουλώντας τους σε συμφέρουσα τιμή εισιτήρια για την επουράνια μακαριότητα. Η θρησκεία είναι το όπιο του λαού. Η θρησκεία είναι ένα είδος πνευματικού αλκοόλ, μέσα στο οποίο οι σκλάβοι του κεφαλαίου πνίγουν την ανθρώπινη μορφή τους, τις διεκδικήσεις τους για μια κάπως ανθρώπινη ζωή.

Ο δούλος όμως που ένιωσε τη δουλεία του και ξεσηκώθηκε στην πάλη για την απελευθέρωση του παύει κιόλας κατά το ήμισυ να είναι δούλος. Ο σύγχρονος συνειδητός εργάτης, διαπαιδαγωγημένος από τη μεγάλη εργοστασιακή βιομηχανία, φωτισμένος από τη ζωή της πόλης, αποτινάζει με περιφρόνηση τις θρησκευτικές προλήψεις, αφήνει τον ουρανό στη διάθεση των παπάδων και των αστών υποκριτών, κατακτώντας μια καλύτερη ζωή εδώ στη γη. Το σύγχρονο προλεταριάτο τάσσεται με το μέρος του σοσιαλισμού, που επιστρατεύει την επιστήμη στην πάλη ενάντια στη θρησκευτική θολούρα και λυτρώνει τον εργάτη από την πίστη στη μετά θάνατον ζωή, συσπειρώνοντάς τον στην πραγματική πάλη για μια καλύτερη επίγεια ζωή.

Η θρησκεία πρέπει να ανακηρυχθεί ατομική υπόθεση. Με τα λόγια αυτά καθιερώθηκε να εκφράζεται συνήθως η στάση των σοσιαλιστών απέναντι στη θρησκεία. Μα η σημασία αυτών των λέξεων πρέπει να καθοριστεί με ακρίβεια, για να μην μπορούν να προκαλούν κανενός είδους παρανοήσεις. Η θρησκεία πρέπει να είναι ατομική υπόθεση για το κράτος, αυτό ζητάμε εμείς, σε καμμιά περίπτωση όμως δεν μπορούμε να θεωρούμε τη θρησκεία ατομική υπόθεση για το Κόμμα μας. Το κράτος δεν πρέπει να έχει καμμία δουλειά με τη θρησκεία, οι θρησκευτικοί σύλλογοι δεν πρέπει να συνδέονται με την κρατική εξουσία. Ο καθένας πρέπει να είναι ολότελα ελεύθερος να πρεσβεύει όποια θρησκεία θέλει ή να μην παραδέχεται καμμιά θρησκεία, δηλ. να είναι άθεος, όπως και είναι συνήθως κάθε σοσιαλιστής. Δεν επιτρέπονται σε καμιά περίπτωση κανενός είδους διακρίσεις δικαιωμάτων ανάμεσα στους πολίτες εξαιτίας των θρησκευτικών τους πεποιθήσεων. Πρέπει να καταργηθεί απόλυτα ακόμα και κάθε υπόμνηση στα επίσημα έγγραφα σχετικά με το άλφα ή βήτα θρήσκευμα των πολιτών. Δεν πρέπει να δίνεται καμιά επιχορήγηση στην επίσημη εκκλησία του κράτους, καμμιά επιχορήγηση από τα χρήματα του δημοσίου στις εκκλησιαστικές και θρησκευτικές ενώσεις, που πρέπει να γίνουν ενώσεις πολιτών-ομοϊδεατών ολότελα ελεύθερες, ανεξάρτητες από την κρατική εξουσία. Μόνο με την ολοκληρωτική εφαρμογή αυτών των διεκδικήσεων μπορεί να μπει τέρμα στο επαίσχυντο και καταραμένο εκείνο παρελθόν, τότε που η εκκλησία βρισκόταν σε δουλοπαροικιακή εξάρτηση από το κράτος, ενώ οι ρώσοι πολίτες βρίσκονταν σε δουλοπαροικιακή εξάρτηση από την επίσημη εκκλησία, τότε που υπήρχαν και εφαρμόζονταν μεσαιωνικοί ιεροεξεταστικοί νόμοι (που διατηρούνται μέχρι σήμερα στους ποινικούς κώδικες και κανόνες), νόμοι που πρόβλεπαν διωγμούς για την πίστη ή για την απιστία, που ασκούσαν βία στη συνείδηση του ανθρώπου, που συνέδεαν τις δημόσιες θεσούλες και τα δημόσια έσοδα με τη διάδοση κάθε λογής πνευματικού οπίου που διοχετεύει η εκκλησία του κράτους. Ολκληρωτικός χωρισμός της εκκλησίας από το κράτος - αυτή τη διεκδίκηση προβάλλει το σοσιαλιστικό προλεταριάτο στο σημερινό κράτος και στη σημερινή εκκλησία.

Η ρωσική επανάσταση πρέπει να πραγματοποιήσει αυτήν τη διεκδίκηση σαν απαραίτητο συστατικό μέρος της πολιτικής ελευθερίας. Η ρωσική επανάσταση, από την άποψη αυτή, βρίσκεται σε εξαιρετικά ευνοϊκές συνθήκες, γιατί η αηδιαστική ρουτίνα της αστυνομικο-δουλοπαροικιακής απολυταρχίας προκάλεσε δυσαρέσκεια, αναβρασμό και αγανάκτηση ακόμα και μέσα στον κλήρο. Όσο κακομοιριασμένος, όσο αμόρφωτος και αν είναι ο ρωσικός ορθόδοξος κλήρος, ωστόσο και αυτός ακόμα ξύπνησε με τον πάταγο που προξένησε της παλιάς μεσαιωνικής τάξης πραγμάτων στην Ρωσία. Ακόμα και ο κλήρος αυτός προσχωρεί στη διεκδίκηση της ελευθερίας, διαμαρτύρεται ενάντια στη ρουτίνα και στη γραφειοκρατική αυθαιρεσία, ενάντια στον αστυνομικό χαφιεδισμό που επιβλήθηκε στους "λειτουργούς του υψίστου". Εμείς οι σοσιαλιστές πρέπει να υποστηρίξουμε αυτό το κίνημα, ολοκληρώνοντας τις διεκδικήσεις των τίμιων και ειλικρινών ανθρώπων του κλήρου, να τους παρουσιάσουμε τα ίδια τους τα λόγια για ελευθερία και να τους ζητήσουμε να κόψουν αποφασιστικά κάθε δεσμό ανάμεσα στη θρησκεία και στην αστυνομία. Είτε είσθε ειλικρινείς, και τότε πρέπει να υποστηρίζετε τον ολοκληρωτικό χωρισμό της εκκλησίας από το κράτος και του σχολείου από την εκκλησία, να υποστηρίζετε την πλήρη και χωρίς όρους ανακήρυξη της θρησκείας σε ατομική υπόθεση. Είτε δεν παραδέχεστε αυτές τις συνεπείς διεκδικήσεις της ελευθερίας, και τότε σημαίνει πως είστε ακόμα αιχμάλωτοι των παραδόσεων της ιερής εξέτασης, τότε σημαίνει πως εξακολουθείτε να κολλάτε στις δημόσιες θεσούλες και στο δημόσιο κορβανά, τότε σημαίνει πως δεν πιστεύετε στην πνευματική δύναμη του όπλου σας, πως εξακολουθείτε να δωροδοκείστε από την κρατική εξουσία. Στην περίπτωση αυτή οι συνειδητοί εργάτες όλης της Ρωσίας σας κηρύττουν αμείλικτο πόλεμο.

Για το κόμμα του σοσιαλιστικού προλεταριάτου η θρησκεία δεν είναι ατομική υπόθεση. Το κόμμα μας είναι ένωση συνειδητών, πρωτοπόρων αγωνιστών για την απελευθέρωση της εργατικής τάξης. Μια τέτοια ένωση δεν μπορεί και δεν πρέπει να στέκει αδιάφορη απέναντι στην έλλειψη συνειδητότητας, στην καθυστέρηση ή στο σκοταδισμό με τη μορφή θρησκευτικών δοξασιών. Απαιτούμε ολοκληρωτικό χωρισμό της εκκλησίας από το κράτος για να καταπολεμούμε τη θρησκευτική θολούρα με καθαρά ιδεολογικά, και μόνο ιδεολογικά όπλα, με τον τύπο μας, με το λόγο μας. Άλλωστε εμείς συγκροτήσαμε την ένωση μας, το ΣΔΕΚΡ, για να διεξάγουμε ανάμεσα στ'άλλα, έναν τέτοιο ακριβώς αγώνα ενάντια σε κάθε θρησκευτική αποβλάκωση των εργατών. Για μας η ιδεολογική πάλη δεν είναι ατομική υπόθεση αλλά υπόθεση όλου του κόμματος, όλου του προλεταριάτου.

Αφού είναι έτσι, τότε γιατί δεν δηλώνουμε στο πρόγραμμα μας πως είμαστε άθεοι; γιατί δεν απαγορεύουμε στους χριστιανούς και σ'εκείνους που πιστεύουν στο θεό να μπαίνουν στο κόμμα μας;

Η απάντηση σ'αυτό το ερώτημα θα εξηγήσει την πολύ σοβαρή διαφορά που υπάρχει ανάμεσα στην αστικοδημοκρατική και στη σοσιαλδημοκρατική τοποθέτηση του ζητήματος της θρησκείας.

Ολόκληρο το πρόγραμμα μας είναι θεμελιωμένο πάνω σε επιστημονική και, συνάμα, στην υλιστική ακριβώς κοσμοθεωρία. Γι'αυτό η εξήγηση του προγράμματός μας συμπεριλαμβάνει υποχρεωτικά και την εξήγηση για τις πραγματικές ιστορικές και οικονομικές ρίζες της θρησκευτικής θολούρας. Η προπαγάνδα μας συμπεριλαμβάνει υποχρεωτικά και την προπαγάνδα του αθεϊσμού. Η έκδοση της αντίστοιχης επιστημονικής φιλολογίας, που ως σήμερα την απαγόρευε αυστηρά και την καταδίωκε η απολυταρχική-δουλοπαροικιακή κρατική εξουσία, πρέπει ν'αποτελέσει τώρα έναν από τους τομείς της κομματικής μας δουλειάς. Τώρα θα βρεθούμε ίσως στην ανάγκη ν'ακολουθήσουμε τη συμβουλή που έδωσε κάποτε ο Ένγκελς στους γερμανούς σοσιαλιστές: μετάφραση και μαζική διάδοση της γαλλικής διαφωτιστικής και αθεϊστικής φιλολογίας του XVIII αιώνα.

Ταυτόχρονα όμως δεν πρέπει σε καμμία περίπτωση να ξεπέφτουμε σε αφηρημένη, σε ιδεαλιστική τοποθέτηση του θρησκευτικού ζητήματος, ξεκινώντας "από το λόγο" και όχι από την ταξική πάλη, τοποθέτηση που κάνουν συχνά οι ριζοσπάστες δημοκράτες της αστικής τάξης. Θα ήταν ανοησία να νομίζουμε πως, σε μια κοινωνία που στηρίζεται στην απεριόριστη καταπίεση και αποκτήνωση των εργατικών μαζών, είναι δυνατόν να διαλύσουμε τις θρησκευτικές προλήψεις με καθαρά προπαγανδιστικά μέσα. Θα ήταν αστική στενοκεφαλιά να ξεχνάμε πως η θρησκευτική καταπίεση της ανθρωπότητας είναι απλώς προϊόν και αντανάκλαση της οικονομικής καταπίεσης στους κόλπους της κοινωνίας. Με κανενός είδους φυλλάδες και με κανενός είδους κήρυγμα δεν μπορείς να διαφωτίσεις το προλεταριάτο, αν δεν το διαφωτίσει η ίδια η πάλη του ενάντια στις σκοτεινές δυνάμεις του καπιταλισμού. Η ενότητα αυτής της πάλης, πάλης πραγματικά επαναστατικής, που διεξάγει η καταπιεζόμενη τάξη για τη δημιουργία ενός επίγειου παραδείσου, είναι σπουδαιότερη για μας από την ενότητα γνωμών των προλεταρίων για τον επουράνιο παράδεισο.

Να γιατί δε μιλάμε, και δεν πρέπει να μιλάμε στο πρόγραμμα μας για τον αθεϊσμό μας. Να γιατί δεν απαγορεύουμε και δεν πρέπει να απαγορεύουμε στους προλεταρίους που έχουν διατηρήσει τούτα ή εκείνα τα υπολείμματα των παλαιών προλήψεων να πλησιάσουν στο κόμμα μας. Εμείς θα προπαγανδίζουμε πάντοτε την επιστημονική κοσμοθεωρία. Μας είναι απαραίτητο να καταπολεμούμε την ασυνέπεια οποιωνδήποτε "χριστιανών", αυτό όμως δεν σημαίνει καθόλου πως πρέπει να προωθούμε το θρησκευτικό ζήτημα στην πρώτη σειρά, γιατί σε καμία περίπτωση δεν είναι αυτή η σειρά του, αυτό δεν σημαίνει πως πρέπει να επιτρέπουμε το κομμάτιασμα των δυνάμεων της πραγματικά επαναστατικής, οικονομικής και πολιτικής πάλης για τριτεύουσες απόψεις και φαντασιοπληξίες, που χάνουν γρήγορα κάθε πολιτική σημασία, πετιούνται γρήγορα στην αποθήκη αχρήστων από την ίδια την πορεία της οικονομικής εξέλιξης.

Η αντιδραστική αστική τάξη φρόντιζε παντού, και τώρα αρχίζει να φροντίζει και στην χώρα μας, ν'ανάψει τη θρησκευτική έχθρα για να τραβήξει προς τα εκει την προσοχή των μαζών, αποσπώντας την από τα πραγματικώς σοβαρά και θεμελιακά οικονομικά και πολιτικά ζητήματα, τα οποία λύνει τώρα πρακτικά το πανρωσικό προλεταριάτο που ενώνεται στην επαναστατική του πάλη. Η αντιδραστική αυτή πολιτική του κατατεμαχισμού των προλεταριακών δυνάμεων, που σήμερα εκδηλώνεται κυρίως με τη μορφή των πογκρόμ στα οποία προβαίνουν οι μαυροεκατονταρχίτες, ίσως να καταλήξει αύριο σε τίποτα πιο εκλεπτυσμένες μορφές. Εμείς, εν πάση περιπτώσει, θα της αντιτάξουμε το ήρεμο, το σταθερό και υπομονετικό, το απαλλαγμένο από κάθε συδαύλιση διαφωνιών δευτερεύουσας σημασίας κήρυγμα της προλεταριακής αλληλεγγύης και της επιστημονικής κοσμοθεωρίας.

Το επαναστατικό προλεταριάτο θα κατορθώσει ώστε η θρησκεία να γίνει πραγματικά ατομική υπόθεση για το κράτος. Και μέσα σ'αυτό το ξεκαθαρισμένο από την μεσαιωνική μούχλα πολιτικό καθεστώς το προλεταριάτο θ'αρχίσει μια πλατιά, ανοιχτή πάλη για την εξάλειψη της οικονομικής δουλείας, που είναι η αληθινή πηγή της θρησκευτικής αποβλάκωσης της ανθρωπότητας.

Ν. Λένιν
3 Δεκεμβρίου 1905

.
Γλώσσα πρωτοτύπου: Ρωσική
Τίτλος πρωτοτύπου: Социализм И Религия (Σοτσιαλίσμ ι ρελίγκια)
Συγγραφέας: Βλαντιμίρ Λένιν, Νόβαγια Ζιζν (Νέα Ζωή), Νο. 28
Ημερ/νία έκδοσης: 3 Δεκεμβρίου 1905
Ελληνική μετάφραση: Λένιν Άπαντα, τόμος 12, Σύγχρονη Εποχή
Προέλευση: Διαδικτυακό Ελληνικό Αρχείο Μαρξιστών, 2001, στην ελληνική
.
.
Ανακτήθηκε από το ΒΙΚΙΘΗΚΗ
.

***

Ο γεωκεντρισμός του Αριστοτέλη

2007-11-09T08:22:00.000-08:00

"Ημείς δε λέγωμεν πρώτον πότερον έχει κίνησιν ή μένει, καθάπερ γάρ είπομεν, οι μέν αυτήν εν των άστρων είναι ποιούσιν, οι δ’επί του μέσου θέντες ίλλεσθαι και κινείσθαι φασι περί τον πόλον μέσον. Ότι δ’εστίν αδύνατον, δήλον λαβούσιν αρχήν ως είπερ φέρεται ειτ’εκτός ούσα του μέσου είτ’επί του μέσου, αναγκαίον αυτήν βία κινείσθαι ταύτην την κίνησιν ού γάρ αυτής γε της γής έστιν, και γάρ αν των μορίων έκαστον ταύτην είχε την φοράν, νύν δ’επ’ ευθείας πάντα φέρεται προς το μέσον. Διόπερ ούχ οιόν τ’αίδιον είναι, βίαιόν γ’ούσαν και παρά φύσιν’ ή δε γε του κόσμου τάξις αίδιος.

Έτι πάντα τα φερόμενα την φοράν την εγκύκλιον υπολειπόμενα φαίνεται και κινούμενα πλείους [296b] μιας φοράς έξω της πρώτης, ώστε και την γήν αναγκαίον, είτε περί το μέσον είτ’επί του μέσου κειμένη φέρεται, δύο κινείσθαι φοράς. Τούτου δε συμβαίνοντος αναγκαίον γίγνεσθαι πάροδον και τροπάς των ενδεδεμένων άστρων. Τούτο δ’ου φαίνεται γιγνόμενον, αλλ’αεί ταύτα κατά τους αυτούς ανατέλλει και δύεται τόπους αυτής. Έτι δ’η φορά των μορίων και όλης αυτής ή κατά φύσιν επί το μέσον του παντός έστιν, διά τούτο γάρ και τυγχάνει κειμένη νύν επί του κέντρου, διαπόρησειε δ’αν τις, επεί ταυτόν αμφοτέρων εστί το μέσον, προς πότερον φέρεται τα βάρος έχοντα και τα μόρια της γης κατά φύσιν, πότερον ότι του παντός έστι μέσον, ή διότι της γής. Ανάγκη δή προς το του παντός, και γάρ τα κούφα και το πύρ είς τουναντίον φερόμενα τοις βάρεσι προς το έσχατον φέρεται του περιέχοντος τόπου το μέσον. Συμ(έ(ηκε δε ταυτό μέσον είναι της γης και του παντός, φέρεται γάρ και επί το της γης μέσον, αλλά κατά συ(ε(ηκός, ή τομέσον έχει εν τώ του παντός μέσω. Ότι δε φέρεται και προς το της γής μέσον, σημείον ότι τα φερόμενα βάρη επί ταύτην ού παρ’άλληλα φέρεται αλλά προς ομοίας γωνίας, ώστε προς εν τω μέσον φέρεται, και το της γης.

Φανερόν τοίνυν ότι ανάγκη επί του μέσου είναι την γήν και ακίνητον, διά τε τάς ειρημένας αιτίας, και διότι τα βία ριπτούμενα άνω βάρη κατά στάθμην πάλιν φέρεται είς ταυτό, καν είς άπειρον ή δύναμις έκριπτει." - (Περί Ουρανού, βιβλ.ΙΙ, XIV)

Μετάφραση: Τώρα θ’ασχοληθούμε πρωτίστως με το αν η γη κινείται ή ακινητεί. Όπως κιόλας είπαμε, οι μεν τη χαρακτηρίζουν σαν ένα από τα άστρα, ενώ οι άλλοι τη θέλουν να βρίσκεται στο κέντρο του σύμπαντος, να περιδινείται (στροβιλίζεται) και να κινείται γύρω από τον κεντρικό άξονα της. Η αβασιμότητα αυτών των απόψεων, αποδεικνύεται από το ότι, αν η γη κινείται, βρισκόμενη είτε έξω από το κέντρο, είτε στο κέντρο, κατ’ανάγκην θα πραγματοποιεί αυτή την κίνηση υπό την επίδραση βίας, γιατί η εν λόγω κίνηση δεν προέρχεται από την ίδια την γη. Αν προέρχονταν από αυτήν, κάθε μόριο της (της γης) θα έδειχνε την ίδια κίνηση. Αλλά, όπως συμβαίνει, όλα κινούνται σε ευθεία γραμμή προς το κέντρο. Γι’αυτό, η κίνηση της δεν μπορεί να είναι αιώνια, αφού πραγματοποιείται υπό την επίδραση βίας και αντίθετα προς τη φύση. Αλλά η τάξη του κόσμου είναι αιώνια.

Επί πλέον, όλα τα σώματα που κινούνται κυκλικά, φαίνεται ότι υπολείπονται σε ταχύτητα από άλλα και κινούνται κατά περισσότερες κατευθύνσεις με εξαίρεση την πρώτη τέτοια. Πράγμα που σημαίνει ότι και η γη κατ’ανάγκην, είτε κινείται βρισκόμενη κοντά στο κέντρο ή ακριβώς στο κέντρο, πραγματοποιεί δύο κινήσεις. Αν, όμως αυτό συμβαίνει, κατ’ανάγκην θα συμβαίνουν διαβάσεις και μεταστροφές («πάροδοι» και «τροπαί») των απλανών αστέρων. Αλλ’αυτό δεν φαίνεται να συμβαίνει, και πάντοτε τα ίδια άστρα ανατέλλουν και δύουν στις ίδιες θέσεις (καθώς παρατηρούνται από τη γη).

Εκτός αυτού, η κατά φύσιν κίνηση τόσο των μορίων της, όσο και ολόκληρης της γης, πραγματοποιείται στο κέντρο του σύμπαντος, και γι’αυτό, ακριβώς, η τωρινή θέση της γης είναι στο κέντρο. Και επειδή το κέντρο του σύμπαντος όσο και της γης είναι το ίδιο, θα διερωτάτο κανείς προς ποιο κέντρο φέρονται τα βαρειά σώματα και τα μόρια της γής κατά φύσιν: φέρονται προς το κέντρο (γιατί αυτό είναι κέντρο) του σύμπαντος ή (γιατί είναι) το κέντρο της γης; Αλλά κατ’ανάγκην φέρονται προς το κέντρο του σύμπαντος, γιατί τα ελαφρά σώματα και το πυρ, κινούμενα αντίθετα προς τα βαρειά, φέρονται προς το ακραίο όριο του τόπου που περιβάλλει το κέντρο. Της γης όμως και του σύμπαντος το κέντρο συμβαίνει να συμπίπτουν. Και φέρονται μεν προς το κέντρο της γης (τα εν λόγω σώματα), αλλά κατά τύχην, αφού και αυτής το κέντρο είναι το ίδιο με το κέντρο του σύμπαντος. Ότι φέρονται δε και προς το κέντρο της γης, δείχνεται από το ότι τα κινούμενα προς αυτήν βάρη, δεν κινούνται παράλληλα το ένα προς το άλλο, αλλά κατά ίσες γωνίες, ώστε προς ένα ή το ίδιο κέντρο φέρονται, που είναι επίσης κέντρο της γης.

Είναι, λοιπόν, φανερό, ότι κατ’ανάγκην η γη βρίσκεται στο κέντρο του σύμπαντος και είναι ακίνητη, τόσο για τους λόγους που είπαμε, όσο και επειδή τα προς τα πάνω με ορμή εκτιναζόμενα βάρη, ξαναπέφτουν κάθετα στο σημείο απ’όπου ξετινάχθηκαν, ακόμα και αν η δύναμη εκτόξευσης τα έστελνε στο άπειρο.

Σχόλιο:…Bλέπουμε τον Σταγειρίτη φιλόσοφο να μην δέχεται ότι η γη κινείται γύρω από τον ήλιο και από τον άξονα της, να μην γνωρίζει την ταχύτητα πλανητικής διαφυγής και άλλους νόμους της κίνησης που σήμερα γνωρίζουμε, θεωρεί τη γη ακίνητη στο κέντρο του σύμπαντος, φαίνεται να διαφωνεί με το «τα πάντα ρει» της σχολής σκέψης του Ηράκλειτου.Επιπλέον παρακάτω βλέπουμε πολύ σωστά να αναγνωρίζει τη σφαιρικότητα της Γης και το μικρό της μέγεθος σε αντιπαραβολή με τα άστρα, αλλά να κάνει μια εντελώς λάθος εκτίμηση για την περιφέρεια της:

(Γενικά καθόλου άσχημα για ένα φιλόσοφο του 4ου αιώνα άλλά σίγουρα όχι ότι θα περίμενε κανείς από ένα ..."διαστρικό ταξιδευτή" ή φερόμενο από ορισμένους κάτοχο της "απόλυτης συμπαντικής γνώσης")

Και των μαθηματικών δε όσοι το μέγεθος αναλογίζεσθαι πειρώνται της περιφέρειας, εις τετταράκοντα λέγουσιν είναι μυριάδας. Εξ ών τεκμαιρομένοις ού μόνον σφαιροειδή τον όγκον αναγκαίον είναι της γης, αλλά και μη μέγαν προς το των άλλων άστρων μέγεθος.

Μετάφραση: Eξ άλλου, οι μαθηματικοί που προσπαθούν να υπολογίσουν το μέγεθος της περιφέρειας της γης, το ορίζουν σε σαράντα μυριάδες (400.000) στάδια*. Βασιζόμενοι, λοιπόν, σ’αυτά, πρέπει να παραδεχθούμε όχι μόνο ότι αναγκαστικά ο όγκος της γης είναι σφαιρικός, αλλά και ότι δεν είναι μεγάλος σε αντιπαραβολή προς το μέγεθος των άλλων άστρων.

_________

*: Το κάθε στάδιο έχει μήκος 185 μέτρων περίπου. Τα 400.000 στάδια επομένως αντιστοιχούν προς 74.000.000 μέτρα, ήτοι 74 χιλιάδες χιλιόμετρα. Οι σημερινοί υπολογισμοί δίνουν μήκος περιφέρειας της γης, στον ισημερινό, ίσο προς 40.067 χιλιόμετρα.

.
Το «Περί Ουρανού», έργο του Σταγειρίτη κολοσσού της σκέψης, είναι ένα από τα πιο σημαντικά του και αντιπροσωπεύει τις Κοσμολογικές απόψεις του επιστημονικότερου νου της Κλασικής Ελληνικής Αρχαιότητας. Σ' αυτό, ο Αριστοτέλης, συνοψίζει όχι μόνο τις επιστημονικές γνώσεις που ίσχυαν στην εποχή του για την προέλευση, δομή και λειτουργία του Κόσμου (σύμπαντος-ουρανού) αλλά βρίσκει ευκαιρία να παραθέσει και γενικότερες από ψεις που αναφέρονται σε φυσικά, βιολογικά και κοινωνικά ακόμη φαινόμενα. Τα σχετικά ερωτήματα, βασάνιζαν ανέκαθεν τη διανόηση και είχαν αντιμετωπισθεί, κατά καιρούς, από διαφόρους — προ του Αριστοτέλους — στοχαστές, όπως τους πρωταρχικούς θεολόγους-μυθολόγους, τους ορθολογιστές Ίωνες και Ιταλιώτες σοφούς κατόπιν, και τον μεγάλο διδάσκαλο του, Πλάτωνα, μεταγενέστερα. Ο Αριστοτέλης, βλέποντας τον Κόσμο σαν μια ζωντανή, φυσική ΕΝΟΤΗΤΑ — υποκείμενη σε νόμους και λογικές ερμηνείες — προχωρεί πέρα από τους παλαιότερους διανοητές, θέτοντας τις βάσεις μιας ορθολογικής παρατήρησης, απαλλαγμένης από δεισιδαιμονίες και προλήψεις. Ωστόσο, το θρησκευτικό κατεστημένο της εποχής του (το οποίον κατεδίκασε εις θάνατον τον Σωκράτη και τον Αναξαγόρα, επ' αθεΐα) τον αναγκάζει — έμμεσα κατά το μάλλον ή ήττον — σε μια παραχώρηση: Προς το τέλος του έργου του, ο μεγάλος φιλόσοφος, αποδέχεται την παρεμβολή — στη λειτουργία του Κόσμου — ενός υπερβατικού παράγοντα, αυτόβουλου και σκοποθέτη, απομακρυνόμενος, έτσι, από τους οπαδούς της απόλυτα υλιστικής θεώρησης του σύμπαντος. Παραχώρηση για την οποία, οι αιώνες, δεν έδωσαν ακόμη τη βαθύτερη — ενδεχομένως — ερμηνεία της...
.
Πηγή
.
.
Yπερσύνδεσμοι:

Wikipedia: Περι Ουρανού
On the Heavens

Η ΓΗ – όσα πρέπει να γνωρίζουμε!

2007-11-07T07:11:00.000-08:00

. .

Μέχρι τον 6ο αιώνα π.Χ. οι άνθρωποι πίστευαν ότι η Γη είναι επίπεδη. Σχετικά με την πιθανή σφαιρικότητά της πρώτος θεωρείται ότι αναφέρθηκε ο Πυθαγόρας. Από τότε πολλοί έδωσαν αποδείξεις για τη σφαιρικότητα της Γης, μόνο όμως κατά το 12ο αιώνα έγινε γενικά παραδεκτό το σφαιρικό της σχήμα.

Ο Αριστοτέλης, για να αποδείξει τη σφαιρικότητα της Γης, παρατήρησε ότι κατά τις εκλείψεις η σκιά της Γης προβάλλεται στη Σελήνη κυκλική. Ο Αρχιμήδης αργότερα, στηρίχτηκε στο γεγονός ότι τα αντικείμενα, όταν πέφτουν, ακολουθούν τη διεύθυνση που έχει μια ακτίνα της σφαίρας. Εκτός από τις αποδείξεις αυτές δόθηκαν και άλλες, η επιβεβαίωση όμως για το σφαιρικό σχήμα της Γης έγινε με τον Μαγγελάνο κατά το 15ο αιώνα. Πρώτος ο Νεύτωνας έδωσε, κατά τις αρχές του 18ου αιώνα, την απόδειξη ότι η Γη είναι ελαφρά πεπλατυσμένη στους πόλους, βασιζόμενος στην παρατήρηση οτι η ένταση της βαρύτητας στους πόλους είναι κάπως μεγαλύτερη από οτι σε άλλους τόπους (και κυρίως στη ζώνη του Ισημερινού).

Το πρόβλημα της δημιουργίας της Γης είναι μεγάλο και δεν μπορούμε να πούμε οτι είναι άσχετο με το πρόβλημα της γένεσης όλου του πλανητικού μας συστήματος. Επίσης παρουσιάζεται ως πολύ παλιό, καθώς ξέρουμε οτι απασχόλησε κατά καιρούς πολλούς αρχαίους λαούς, όπως οι Έλληνες, οι Ρωμαίοι, οι Αιγύπτιοι, οι Φοίνικες, οι Ινδοί κ.λ.π. Σύγχρονες υποθέσεις θεμελιωμένες και επιστημονικά έχουν διατυπωθεί αρκετές από το 18ο αιώνα και έπειτα.

Η Γη, έρχεται τρίτη σε απόσταση από τον Ήλιο, μετά τον Ερμή και την Αφροδίτη και έκτη σε μέγεθος και βάρος. Η απόσταση της Γης από τον Ήλιο είναι περίπου 149.500.000 χλμ και ονομάζεται αστρονομική μονάδα (atomic unit - a.u.).

Οι κινήσεις της Γης

Η Γη εκτελεί πολλές κινήσεις στο Διάστημα. Οι κινήσεις αυτές οφείλονται σε καταστάσεις στις οποίες βρισκόταν αρχικά η Γη και τις διατηρεί σύμφωνα με την αρχή της αδράνειας και της διατήρησης της στροφορμής και εξαρτώνται βασικά από τις αμοιβαίες έλξεις και απώσεις ανάμεσα στη Γη και στον Ήλιο. H περιφορά της Γης συμπυκνώνονται τελικά σε πέντε σπουδαιότερες, που είναι η περιφορά της γύρω οπό τον άξονα, η μετάπτωση, η κλόνιση και η μεταβατική κίνηση.

Η περιφορά της Γης γύρο από τον Ήλιο γίνεται σε ελλειπτική τροχιά από Δύση προς Ανατολή. Η τροχιά αυτή λέγεται και εκλειπτική, γιατί στο επίπεδό της γίνονται οι εκλείψεις. Το μήκος της ελλειπτικής τροχιάς (που πρακτικά θεωρείται κυκλική, μια και ελάχιστα διαφέρει από αυτήν) είναι 949.000.000 χλμ.

Η Γη διανύει το μήκος αυτό σε διάστημα 365,256 ημερών, που λέγεται αστρικό έτος . Ο Ήλιος, σχετικά με την τροχιά της Γης φέρεται τοποθετημένος σε μία από τις δύο εστίες έλλειψης, οπότε η μικρότερη απόσταση Γης - Ηλίου είναι περίπου 147.000.000 χλμ. (θέση περιηλίου) και η μεγαλύτερη απόσταση είναι 152.000.000 χλμ. (θέση αφηλίου). Στους διάφορους υπολογισμούς όμως θεωρείται μέση απόσταση ίση με 149.500.000 χλμ. (αστρονομική μονάδα). Η μέση ταχύτητα περιφοράς της έχει μετρηθεί σε 108.000 χλμ/ώρα περίπου.

Ο άξονας της Γης παρουσιάζει μια σταθερή κλίση ως προς το επίπεδο της εκλειπτικής και έχει ως αποτέλεσμα την εναλλαγή των εποχών, καθώς και της νύχτας και της ημέρας. Γενικά, η κίνηση της Γης γύρω από τον Ήλιο ακολουθεί τους νόμους του Κέπλερ και του Νεύτωνα .

Η περιστροφή της Γης γύρω από τον άξονά της γίνεται μέσα σε 24 ώρες από Δύση προς Ανατολή. Η ύπαρξη της κίνησης αυτής είχε διαπιστωθεί από τα αρχαία χρόνια, αλλά επιβεβαιώθηκε μόνο με τη θεωρία του Κοπέρνικου. Αποτέλεσμα της περιστροφής της Γης είναι συνεχής διαδοχή της ημέρας και της νύχτας σε όλα τα σημεία της. Η μέση ταχύτητα περιστροφής υπολογίζεται σε 1.670 χλμ/ώρα. Επειδή όμως η φυγόκεντρη δύναμη που εμφανίζεται στους πόλους είναι μικρότερη από αυτήν που εμφανίζεται στον Ισημερινό, τα σώματα που βρίσκονται στους πόλους εμφανίζουν μικρότερο φαινόμενο βάρος από αυτά που βρίσκονται στη ζώνη του Ισημερινού .

Η μετατροπή του άξονα της Γης είναι το φαινόμενο κατά το οποίο ο άξονάς της παραμένει παράλληλος προς τη θεωρητική του θέση κατά τη σύνθετη κίνηση της περιφοράς και περιστροφής της Γης. Αυτό οφείλεται στη συνδυασμένη επίδραση του Ήλιου και της Σελήνης. Έτσι ο άξονας της Γης σε χρονική διάρκεια 26.000 ετών συμπληρώνει μια κίνηση όμοια με αυτήν του άξονα μιας σβούρας. Η μέγιστη κλίση που παρουσιάζει ο άξονας κατά τη μετάπτωση είναι 23ο 27. Αποτέλεσμα του φαινομένου της μετάπτωσης είναι οτι μεταβάλλεται ο χρόνος κατά τον οποίο ένας αστέρας θεωρείται πολικός. Η κλόνιση του άξονα της Γης είναι ένα φαινόμενο που οφείλεται στην ανομοιόμορφη έλξη του Ισημερινού εξογκώματος από τη Σελήνη και έχει ως αποτέλεσμα να γράφει ο άξονας της Γης, κατά την ολοκλήρωση του φαινομένου της μετάπτωσης, όχι μια κυκλική τροχιά, αλλά μια κυματοειδή. Η μεταβατική κίνηση τέλος είναι η κίνηση που εκτελεί η Γη μαζί με όλο το Ηλιακό Σύστημα, καθώς κατευθύνεται σε ένα σημείο του αστερισμού του Ηρακλή.

Εσωτερική κατάσταση

Η μελέτη και εξακρίβωση της εσωτερικής σύστασης της Γης είναι αρκετά δύσκολο θέμα και γίνεται με έμμεσο τρόπο. Η παρατήρηση πετρωμάτων φλοιού και η μέτρηση της πυκνότητάς του γίνεται σε όσο βάθος είναι τεχνικά δυνατό. Η παραπέρα εξακρίβωση βασίζεται σε συγκρίσεις των πυκνοτήτων σε διάφορα σημεία του εσωτερικού της Γης, ενώ παράλληλα παίρνονται υπόψη και οι αρχικές συνθήκες δημιουργίας των διάφορων στρωμάτων.

Η πυκνότητα των πετρωμάτων που υπάρχουν στον εξωτερικό φλοιό φτάνει το 2,75 gr/cm3 περίπου, ενώ σε μικρό βάθος έχει μετρηθεί ότι είναι 5,57 gr/cm3 περίπου. Η σύγκριση των δύο αυτών τιμών, σε συνδυασμό με το βάθος που ανταποκρίνεται η καθεμία, οδήγησε στο συμπέρασμα ότι η πυκνότητα σε μεγάλο βάθος στο εσωτερικό της Γης είναι αρκετά μεγάλη, περίπου 8,20gr/cm3 .

Αλλά και η ίδια η θεωρία σχετικά με τη δημιουργία της Γης δέχεται ότι στο αρχικό στάδιο της γένεσης του πλανήτη μας, εξαιτίας της περιστροφικής κίνησης τα βαρύτερα υλικά συγκεντρώθηκαν στο κέντρο της μάζας, ενώ τα ελαφρύτερα διώχτηκαν προς το εξωτερικό.

Τελικά οι μελέτες και οι παρατηρήσεις οδήγησαν στο διαχωρισμό της γήινης σφαίρας σε τρεις μεγάλες ζώνες, που είναι οι εξής :

α. Λιθόσφαιρα {εξωτερικός φλοιός}.

Η ζώνη αυτή φτάνει σε βάθος 1.200 χλμ. και περιβάλλεται εξωτερικά από ένα στρώμα πετρωμάτων, πάχους 50 χλμ. περίπου .

Κάτω από το στρώμα αυτό υπάρχουν υλικά σε διάπυρη και ρευστή κατάσταση .
Κυριαρχούν δύο υλικά: το sima και το sial.

Το sima {sillicium = πυρίτιο και magnesium = μαγνήσιο}.

Αποτελείται κυρίως από πυριτικά άλατα του μαγνησίου, ειδικού βάρους 2,5 περίπου και χρησιμεύει ως υπόστρωμα πάνω στο οποίο επικάθεται το δεύτερο υλικό.

Το sial {sillicium = πυρίτιο και aluminium = άργιλος}.

Αυτό αποτελείται από πυριτικά άλατα αργιλίου ειδικού βάρους 2,75. Τα δύο αυτά στρώματα διαχωρίζονται από την ασυνέχεια του Μοχορόβισιτς και βρίσκονται σε ισορροπία μεταξύ τους .

β. Ενδιάμεσος φλοιός.

Φτάνει σε βάθος 2.900 χλμ. και αποτελείται από χαλκό, μόλυβδο, βισμούθιο, υδράργυρο, αντιμόνιο, που εμφανίζονται είτε ως οξείδια είτε ως θειούχες ενώσεις .

γ. Εσωτερικός πυρήνας .

Αρχίζει από τα 2.900 χλμ. και φτάνει μέχρι τα 3.500 χλμ. Η σύστασή είναι κυρίως βαριά μέταλλα όπως σίδηρος, νικέλιο, λευκόχρυσος, χρυσός και είναι δυνατό να συγκριθεί με τη σύσταση των μετεωριτών.

Τη λιθόσφαιρα περιβάλλει η ατμόσφαιρα, που αποτελείται από οξυγόνο, άζωτο, υδρογόνο, ευγενή αέρια κλπ. Η μαγνητόσφαιρα είναι μια ζώνη που φτάνει σε ύψος 50.000 χλμ. και προστατεύει τη Γη από τις ηλιακές και κοσμικές ακτινοβολίες .

Η θερμοκρασία στην επιφάνεια της Γης είναι κατά μέσο όρο 14,3 βαθμούς Κελσίου. Κάτω από την επιφάνεια υπολογίζεται ότι η θερμοκρασία αυξάνει κατά 1 βαθμό Κελσίου κάθε 33 μέτρα. Σύμφωνα με τα σημερινά δεδομένα, υπολογίζεται ότι η θερμοκρασία στον πυρήνα είναι 2.000 - 4.000 βαθμούς Κελσίου.

Η Γη έχει ένα φυσικό δορυφόρο, τη Σελήνη, που εκτελεί περίπου κυκλική τροχιά με μέση ακτίνα 384.400 χλμ. σε 27,32 ημέρες.

.
Πηγή
.

“E.Q. – ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ!”

2007-10-27T05:47:00.000-07:00

Του ΚΩΣΤΑ ΣΤΑΜΚΟΥ (ομάδα του Full Business Session)

Όταν οι ψυχολόγοι ξεκίνησαν να εστιάζουν στην νοημοσύνη, αρχικά ασχολήθηκαν με τις πιο «συμπαγείς» πλευρές της, όπως η μνήμη ή η ικανότητα επίλυσης προβλημάτων, το γνωστό μας IQ. Σύντομα όμως, έγινε αντιληπτό ότι επίσης -ή και ακόμα περισσότερο σημαντικές- είναι κάποιες μη «συμπαγείς» πλευρές της!

.
Στις μέρες μας, μια από τις πιο πολυακουσμένες έννοιες, είναι αυτή της Συναισθηματικής Νοημοσύνης ή του EQ (Emotional Quadrant). Ο άνθρωπος που την διέδωσε στο ευρύ κοινό, είναι ο Daniel Goleman με το ομώνυμο βιβλίο του (1995).

.
Στη νεώτερη του μελέτη το 2002, ο εν λόγω συγγραφέας, διακρίνει 4 κύριες κατηγορίες Συναισθηματικής Νοημοσύνης:

1. Self-awareness/αυτοεπίγνωση: Η αυτοεπίγνωση, περιλαμβάνει ως υποκατηγορίες την συναισθηματική μας επίγνωση, την ακριβή μας αυτοαξιολόγηση και τέλος την αυτοπεποίθηση μας (πχ. ανατρέξτε στα προηγούμενα άρθρα μας με τίτλους: «συμβουλές σταδιοδρομίας» και «αγορά εργασίας και καριέρα»)

2. Self-management/αυτοδιαχείριση: Η αυτοδιαχείριση συνίσταται από τις ακόλουθες υποκατηγορίες, τον συναισθηματικό μας αυτοέλεγχο, την προσαρμοστικότητα μας, τον προσανατολισμό στους στόχους και την θετικότητα μας (πχ. ανατρέξτε στα προηγούμενα άρθρα μας με τίτλους: «προγραμματισμός», «αναθέστε αρμοδιότητες», «διαχειριστείτε τις συναντήσεις και, «stress management»)

3. Social-awareness/κοινωνική επίγνωση: Η κοινωνική επίγνωση περιλαμβάνει ως υποκατηγορίες την εμπάθεια (πχ. το να «μπαίνουμε στα παπούτσια των γύρω μας»), την επίγνωση του συνόλου και τον προσανατολισμό μας στην εξυπηρέτηση των συνανθρώπων μας (ανατρέξτε στα προηγούμενα άρθρα μας με τίτλους: «τύποι συμπεριφοράς», «συμπεριφορά και ηλικία», «customer service» και «τηλεφωνική συμπεριφορά»)

4. Relationship management/διαχείριση σχέσεων: Η διαχείριση των σχέσεων συνίσταται από τις ακόλουθες υποκατηγορίες, την ηγεσία, την παρακίνηση, την δυνατότητα ανάπτυξης των τρίτων, τη διαχείριση των συγκρούσεων, τη σύσφιξη των σχέσεων και τέλος την ομαδικότητα και τη συνεργασία (πχ. ανατρέξτε στα προηγούμενα άρθρα μας με τίτλους: «ηγεσία», «μη χρηματικές ανταμοιβές» και «το management των αλλαγών»)

Να θυμάστε ότι οι 4 κύριες κατηγορίες Συναισθηματικής Νοημοσύνης που μόλις γνωρίσαμε, δεν είναι κληρονομικοί παράγοντες ή ταλέντα, αλλά επίκτητες ικανότητες (και άρα μπορούν να αναπτυχθούν από τον καθένα μας, αρκεί όμως να το θέλει και να το προσπαθήσει).

.
Σύγχρονες έρευνες μάλιστα, έδειξαν ότι το IQ μας από μόνο του δεν επαρκεί για να μετρήσει την εργασιακή μας απόδοση ή ικανότητα! Μετρά καλά τις «ακαδημαϊκές» μας ικανότητες, αλλά δεν αρκεί για να υποδείξει τους καλύτερους για μια εργασία. Σύμφωνα πάλι με τον Daniel Goleman, υπάρχει σχέση μεταξύ του IQ και του EQ. Αυτή η σχέση αποτυπώνεται σε 4 στερεότυπα:

1. High I.Q. Male: Ο άντρας με υψηλό IQ χαρακτηρίζεται συχνά ως διανοούμενος, διαθέτοντας ευρύ φάσμα ενδιαφερόντων και ικανοτήτων. Είναι φιλόδοξος και παραγωγικός. Διαθέτει αυτοπεποίθηση. Παράλληλα όμως είναι προβλέψιμος και τυπικός. Είναι εκλεκτικός και δύσκολα ευχαριστιέται. Συχνά είναι κριτικός. Δεν εξωτερικεύει εύκολα τα συναισθήματα του. Χαρακτηρίζεται «κρύος».

2. High E.Q. Male: Ο άντρας με υψηλό ΕQ είναι «κοινωνικός» τύπος, εξωστρεφής και πρόσχαρος. Δεν δείχνει να ανησυχεί ιδιαίτερα για το αύριο. Δεσμεύεται με τους ανθρώπους, αναλαμβάνει ευθύνη και έχει «φιλότιμο». Γίνεται εύκολα συμπαθής και δείχνει ενδιαφέρον για τις σχέσεις του. Ζει «γεμάτη» κοινωνική ζωή. Τα «έχει καλά» με τον εαυτό του και τους γύρω του.

3. High I.Q. Female: Η γυναίκα με υψηλό IQ χαρακτηρίζεται από αυτοπεποίθηση. Και εκείνη διαθέτει ευρύ φάσμα ενδιαφερόντων και ικανοτήτων. Εκφράζεται με ευφράδεια. Διαθέτει καλαισθησία και αντίληψη του εαυτού της. Είναι όμως επιρρεπής στο άγχος και τις ενοχές, ενώ διστάζει να εκφράσει τον θυμό της δημοσίως.

4. High E.Q. Female: Η γυναίκα με υψηλό ΕQ είναι σθεναρή και δυναμική. Εκφράζει τα συναισθήματα της χωρίς να τα φιλτράρει. Νοιώθει καλά με τον εαυτό της. Είναι εξωστρεφής και εκφραστική. Λειτουργεί καλά σε αγχωτικό περιβάλλον. Είναι ανοικτή στη γνωριμία νέων ατόμων, ενώ σπανίως νοιώθει ενοχές.

Ποιο είναι όμως το συμπέρασμα όλων των παραπάνω; Ότι το IQ μας από μόνο του δεν επαρκεί για να επιτύχουμε στη ζωή που επιλέγουμε, αλλά και ότι για να το καταφέρουμε μπορούμε να αναγνωρίσουμε και να αναπτύξουμε περαιτέρω τις ικανότητες της Συναισθηματικής μας Νοημοσύνης.

Σύνδεσμοι:

Αριστοτέλης και Καρτέσιος

2007-10-25T05:19:00.000-07:00

Του Γεράσιμου Καζάνα

Ο Καρτέσιος ( Rene Descartes, 1596- 1650), που θεωρείται θεμελιωτής της νεότερης φιλοσοφικής και επιστημονικής σκέψης, γεννήθηκε στο χωριό La Xaye της Τουρένης, τέταρτο παιδί μιας αριστοκρατικής οικογένειας της περιοχής.

Ο πατέρας του ήταν δικαστικός, μέλος του Συνοδικού Δικαστηρίου της Βρετάνης.

Η μητέρα του πέθανε νωρίς και την ανατροφή του ανέλαβαν η γιαγιά και η παραμάνα, που του εμφύσησαν τη θρησκευτική ευσέβεια και τον καθολικισμό. Φοίτησε οκτώ χρόνια στο Κολλέγιο των Ιησουιτών, όπου σπούδασε την αριστοτελική λογική, παρερμηνευμένη από τα εκπαιδευτικά τους εγχειρίδια με τυπολογική καθαρά σημασία και έδειξε ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά. Κατόπιν φοίτησε στο πανεπιστήμιο, παίρνοντας το πτυχίο της νομικής, χωρίς έκτοτε να ασχοληθεί με τα νομικά.

Στη συνέχεια, καθώς λέει ο ίδιος στο «λόγο περί μεθόδου, μέρος πρώτο» : «χρησιμοποίησα τα υπόλοιπα νιάτα μου σε ταξίδια, στο να βλέπω αυλές και στρατούς, να συναναστρέφομαι ανθρώπους με διάφορες διαθέσεις και καταστάσεις, να αποκτώ εμπειρίες, να δοκιμάζω τον ίδιο τον εαυτό μου στις τυχαίες συναντήσεις μου με άλλα πρόσωπα και πράγματα, καθώς και να στοχάζομαι πάνω σε αυτά, ώστε να βγαίνω ωφελημένος».

Ο Καρτέσιος, καταγράφοντας τους λογικούς κανόνες, διατύπωσε τα ακόλουθα στους «Κανόνες για την καθοδήγηση του πνεύματος» :

«4... Από την αρχή θα διερευνήσομε όλες τις πράξεις της νόησής μας, που με την βοήθεια τους, χωρίς να πλανηθούμε, θα οδηγηθούμε στη γνώση των πραγμάτων. Και αυτές είναι μόνο δύο, η ενόραση και η παραγωγή.

5. Με την ενόραση δεν εννοώ την αβέβαιη μαρτυρία των αισθήσεων ή την εσφαλμένη κρίση μιας φαντασίας, που συγκροτεί κακώς το αντικείμενο της, αλλά τη σύλληψη, που γίνεται από πνεύμα διαυγές και προσεκτικό» (Κανόνας 3).

Αυτές, όμως, τις δύο, ενόραση και παραγωγή, στον κανόνα 7 θα τις ανατρέψει :

«5. Μαζί, γράφει, με αυτά πρέπει να σημειώσομε πως με την επαρκή απαρίθμηση ή επαγωγή, εννοούμε τη μέθοδο εκείνη με την οποία μπορούμε να συμπεράνομε την κάθε αλήθεια με περισσότερη βεβαιότητα παρά με οποιοδήποτε άλλο είδος απόδειξης, εκτός, φυσικά από την απλή ενόραση. Συνεπώς, όταν την κάθε γνώση δεν μπορούμε να την αναγάγομε στην ενόραση αυτή, ο μόνος δρόμος, που μας απομένει, αφού απορρίψομε όλα τα δεσμά των συλλογισμών, είναι εκείνος της επαγωγής στον οποίο πρέπει να επιδείξομε εμπιστοσύνη».
Συνεχίζοντας, απορρίπτει την επαγωγή στον κανόνα 14 και αναπτύσσει τη συγκριτική μέθοδο :

«2. Θα είναι χρήσιμο, τόνισε, για τον αναγνώστη να απορρίψει όλους τους τύπους των συλλογισμών και να κατανοήσει πως η γνώση, γενικά, αν δεν αποκτηθεί με απλή και διαυγή ενόραση ενός μεμονωμένου πράγματος, θα αποκτηθεί με σύγκριση δύο ή περισσότερων πραγμάτων μεταξύ τους».

Και ολοκληρώνοντας περί λογικής τις απόψεις του ο Καρτέσιος στον κανόνα 4 καταθέτει τη γνώμη του περί μεθόδου :

«1. Και προτιμότερο είναι να μην αναζητήσει κανένας την αλήθεια παρά να την αναζητήσει χωρίς μέθοδο...

Με τη μέθοδο εννοώ κανόνες βέβαιους και απλούς, που αν τους τηρήσει κάποιος πιστά, ουδέποτε θα θεωρήσει αληθινό εκείνο, που είναι εσφαλμένο και θα φθάσει χωρίς να καταβάλει ανώφελα καμιά πνευματική προσπάθεια, αλλά αυξάνοντας σιγά-σιγά τις γνώσεις του, στην αληθινή γνώση όλων εκείνων, που δεν ξεπερνούν τις δυνάμεις του».

Απάντηση προτιμούμε στα περί λογικής του Καρτέσιου να δώσει ο Αριστοτέλης, ο πατέρας της Λογικής :

« Η μεν πρόθεση της πραγματείας αυτής είναι να βρούμε μέθοδο με την οποία θα μπορούμε να συλλογιζόμαστε για κάθε πρόβλημα που τίθεται, ξεκινώντας από κοινώς παραδεκτές αντιλήψεις, και εμείς όταν υποστηρίζουμε μια γνώμη τίποτε να μη λέμε το αντιφατικό» (Τοπικά Α,100α1).

Και συνεχίζει ο Αριστοτέλης :

« Από τα προγιγνωσκόμενα σε κάθε διδασκαλία, όπως είπαμε στα αναλυτικά είτε με την επαγωγή είτε με τον συλλογισμό (παραγωγή).

Επαγωγή είναι η αρχή προς το γενικό, ο δε συλλογισμός (παραγωγή) από το γενικό. Υπάρχουν, όμως, αρχές που ο συλλογισμός (παραγωγή) είναι αναποτελεσματικός. Τότε χρησιμοποιείται η επαγωγή». (Ηθικά Νικομάχεια, Ζ, 3, 31).

Αντίστοιχο εννοιολογικά της ενόρασης του Καρτεσίου ο Αριστοτέλης χρησιμοποιεί την ευρύτερη λέξη νους, τονίζοντας :

«Φανερό μάλιστα είναι πως σε μας αναγκαία είναι να γνωρίζομε τις πρώτες αρχές επαγωγικά και γιατί η αίσθηση μέσα μας έτσι δημιουργεί το καθόλου.

Επειδή περί των ικανοτήτων της διάνοιας, που συλλαμβάνομε την αλήθεια, άλλες είναι αληθινές και άλλες επιδέχονται το ψεύδος, όπως γνώμη και λογισμός, ενώ αληθινά είναι πάντοτε της επιστήμης εκτός του νου και οι αρχές των αποδείξεων γνωριμότερες και κάθε επιστήμη είναι έλλογος. Η επιστήμη των αρχών δεν δύναται να υπάρχει και επειδή τίποτε ενδέχεται να είναι αληθέστερο της επιστήμης εκτός του νου, ο νους προϋπάρχει των αρχών, από αυτά συνάγεται και πως η απόδειξη δεν είναι αρχή της απόδειξης, ώστε και της επιστήμης αρχή η επιστήμη. Αν λοιπόν δεν έχομε άλλο εκτός της επιστήμης γένος αληθές, ο νους είναι αρχή της επιστήμης και η μεν αρχή της αρχής υπάρχει, η δε επιστήμη ομοίως έχει σχέση προς κάθε πράγμα».(Αναλυτικά Ύστερα Β, 100 β, 3-15).

Όσο για την σύγκριση ο Αριστοτέλης θα αναφερθεί ως εξής :

«Πιο είναι προτιμότερο ή καλύτερο μεταξύ δύο ή περισσότερων πρέπει να σκέπτεται καθένας από τα ακόλουθα. Πρώτον πρέπει να ξεχωρίζεις πως τη σκέψη την κάνομε όχι υπέρ των πολύ διεστώτων και μεγάλης διαφοράς, που έχουν μεταξύ τους, (γιατί κανένας δεν απορεί πιο είναι προτιμότερο, η ευδαιμονία ή ο πλούτος,) αλλά υπέρ των σύνεγγυς περί οποίων αμφισβητούμε ποιο από τα δύο πρέπει να αποφασίσομε περισσότερο». (Τοπικά,Γ,1)

Οι ανακολουθίες και η αντιφατικότητα των λογικών κανόνων του Καρτέσιου, που παρατηρούμε, οφείλονται στην πολυτάραχη ζωή του και στο γεγονός, όπως εξομολογείται ο ίδιος πως : α. «από τη νεαρή μου ηλικία δέχθηκα ένα πλήθος ψεύτικες γνώμες για αληθινές». (Στοχασμοί, Πρώτος). Β. «μόλις έφτασα στην ηλικία, που μπορούσα να φύγω από την επίβλεψη των παιδαγωγών μου, εγκατέλειψα τη μελέτη των συγγραμμάτων». (Λόγος περί Μεθόδου, μέρος Δεύτερο).

Ο Καρτέσιος δέχθηκε επιρροές στη Φιλοσοφία των ιδεών από τον Πλάτωνα και της αμφισβήτησης των σκεπτικών του Πύρωνα και στα μαθηματικά από τους αλεξανδρινούς Πάππο, γεωμέτρη και Διόφαντο, πατέρα της άλγεβρας. Λέγεται πως υπήρξε σημαντική η συμβολή του Καρτέσιου στην αναλυτική Γεωμετρία και την Άλγεβρα, άποψη την οποία δεχόμαστε θετικά με την επιφύλαξη της σύγκρισης με τη Γεωμετρία του Ευκλείδη και του Πάππου, καθώς και με την Άλγεβρα του Διοφάντη.

Όμως η συνεισφορά του Καρτέσιου στην Αναγέννηση υπήρξε κορυφαία. Επειδή κυρίως επανέφερε τον ορθό λόγο του σκέπτεστε και την αξία της επιστημονικής απόδειξης μέσα στον ανελεύθερο και σκοτεινό μεσαίωνα της Ιεράς Εξέτασης. Μόλις πληροφορήθηκε τη δίκη του Γαλιλαίου, ανέστειλε την έκδοση του βιβλίου ο «Κόσμος» και επιζήτησε την έγκριση των βιβλίων του από την εκκλησιαστική ιεραρχία της εποχής του. Εν τούτοις δεν απέφυγε την απόρριψη τους από τους Ιησουίτες και την μεταθανάτιο καταδίκη της φιλοσοφίας του από την Ιερά Εξέταση το 1663.

Προσπάθησα με τα αντίστοιχα κείμενα του πατέρα της Λογικής, Αριστοτέλη, να απαντήσω αντικειμενικά σε εκείνους, που μιλάνε περί της περίφημης καρτεσιανής λογικής, που δεν υπήρξε, όπως εξ άλλου ομολογεί και ο ίδιος: “Και δεν υπερηφανεύομαι πως είμαι εφευρέτης κανενός λόγου». Και επίσης: «δεν έχω και ψυχή τόσο ταπεινή, ώστε να δεχτώ από οποιονδήποτε άλλον, κάποια χάρη που θα μπορούσε να θεωρηθεί πως δεν την αξίζω».(Λόγος περί Μεθόδου, μέρος έκτο).

Η Αναγέννηση, καταλήγομε, ανακαλύπτοντας το φως του Αρχαίου Ελληνικού Πολιτισμού, έφερε μέσα από φοβερούς θρησκευτικούς φανατισμούς την ελευθερία του πνεύματος, του ορθού λόγου και της επιστημονικής απόδειξης.

Link:

Ο γεωκεντρισμός του Αριστοτέλη

Συνοπτική περιγραφή του Διαφωτισμού

2007-10-17T07:42:00.000-07:00

Είναι πολύ δύσκολο να δοθεί μια ακριβής περιγραφή του κινήματος του διαφωτισμού. Ας αρκεστούμε στον εξής ορισμό: Διαφωτισμός ήταν ένα καινούργιο σύνολο ιδεών και αντιλήψεων που εμφανίστηκε στην Ευρώπη στα μέσα του 18ου αιώνα και αφορούσε τη σχέση του ανθρώπου με την κοινωνία και τη φύση. Όπως ήταν επόμενο ο Διαφωτισμός ήρθε σε ρήξη με το κατεστημένο της εποχής, το οποίο δεν ήταν άλλο από τον κλήρο, ο οποίος σημειωτέον είχε τον πρώτο λόγο στη διάδοση της γνώσης, μιας και κυριαρχούσε το μονοπώλιό του στα μέσα πληροφόρησης της εποχής.

Ο Διαφωτισμός ήταν έργο τριών συνολικά γενεών φιλοσόφων. Η πρώτη γενιά είχε ως κύριους εκφραστές της τον Βολτέρο (1694-1778) και τον Μοντεσκιέ(1689-1755).Οι συγκεκριμένοι φιλόσοφοι επηρεάστηκαν περισσότερο από τα γραπτά του 'Aγγλου Τζον Λοκ και του επιστήμονα Ισαάκ Νεύτωνα. Η δεύτερη γενιά περιλαμβάνει άνδρες όπως ο Ζαν Ζακ Ρουσό(1712-1778), ο Ντενί Ντιντερό (1713-1784) και ο Ντέιβιντ Χιουμ (1711-1776).Τέλος η τρίτη γενιά βρήκε τους κύριους εκφραστές της στα πρόσωπα των Ιμάνουελ Καντ (1724-1804), 'Aνταμ Σμιθ (1723-1790), Αν Ρομπέρ Τιργκό (1727-1781) και 'Aνταμ Φέργκιουσον (1723-1816).

Το πλήθος των φιλοσόφων που ακολούθησε το ρεύμα του διαφωτισμού συμφωνούσαν κατ' αρχάς σε ορισμένες βασικές αρχές. Μπορούμε να τις συνοψίσουμε ως εξής:

Ο Λόγος: Ο Λόγος και ο ορθολογισμός είναι απαραίτητες προϋποθέσεις για την οργάνωση της γνώσης.
Ο εμπειρισμός: Η αιτία και η γνώση του φυσικού και κοινωνικού κόσμου πρέπει να βασίζεται σε εμπειρικά δεδομένα.
Η επιστήμη: Η επιστημονική γνώση σε συνδυασμό με το πείραμα αποτελούν το κλειδί της γνώσης.
Η Οικουμενικότητα ή Καθολικότητα: Ο Λόγος και η Επιστήμη μπορούν και πρέπει εφαρμόζονται παντού και πάντα.
Η Πρόοδος: Η κατάσταση των ανθρώπων δύναται να βελτιώνεται ολοένα και περισσότερο με την εφαρμογή και την εξέλιξη του Λόγου και της Επιστήμης.
Ο Ατομικισμός: Η ατομική λογική δεν υπόκειται σε καμία εξουσία. Το άτομο αποτελεί την αρχή της γνώσης και της δράσης.
Η Ανοχή: Όλοι οι άνθρωποι είναι κατ' ουσίαν ίδιοι ανεξαρτήτως θρησκευτικών ή ηθικών πεποιθήσεων.
Η Ελευθερία: (Η αντίθεση τους(των φιλοσόφων του διαφωτισμού) στους τότε κοινωνικούς περιορισμούς)
Η Ομοιογένεια της ανθρώπινης φύσης: Τα βασικά χαρακτηριστικά της ανθρώπινης φύσης είναι παντού τα ίδια.
Η Εκκοσμίκευση: Ηθικός κώδικας που εμφανίζεται συχνότατα με τη μορφή δριμύτατου αντικληρισμού.

[Βιβλιογραφία:]

1. Formations of Modernity, S. Hall - B. Gieben.

2. The Age of Enlightenment : An Anthology of 18th Century Texts, S. Eliot - B. Stern.

Εμπειριστές και Ορθολογιστές τον 17ο αιώνα

~~~~~

Το ηλιοκεντρικό σύμπαν και η θεολογική αντίληψη

2007-10-17T03:52:00.000-07:00

Του Ε. ΜΩΡΑΙΤΗ

.
Revolutionibus (1)
.

Μέχρι τον 17ο αιώνα, επικρατούσε η άποψη στους επιστημονικούς κύκλους ότι η γη ήταν το κέντρο του σύμπαντος και ότι όλα τα άλλα ουράνια σώματα περιστρέφονταν γύρω από αυτήν. Αυτή η θεωρία είχε υποστηριχτεί ιδιαίτερα από τον Αριστοτέλη.

Πρώτος ο Πολωνός αστρονόμος Κοπέρνικος και αργότερα ο Γαλιλαίος, ανέτρεψαν αυτή την θεωρία και ξεκίνησαν έτσι την σύγχρονη επιστημονική αντίληψη, ανάβοντας την σπίθα του διαφωτισμού.

Γιατί όμως είχε υιοθετηθεί η Αριστοτελική άποψη με τέτοιο ζήλο από τους κύκλους του κατ’ όνομα χριστιανισμού; Μέχρι σήμερα δεν έχει δοθεί μια πειστική απάντηση σε αυτό το ερώτημα. Η Εκκλησία θεωρήθηκε απλά δογματική και από τότε άρχισε να συμβαίνει αυτό που χαρακτηρίστηκε χωρισμός Θρησκείας και Επιστήμης.[1]

Ήταν όμως, πραγματικά, αυτή, η αιτία του «υπερβάλλοντα ζήλου» της Εκκλησίας υπέρ της αριστοτελικής θεωρίας ή μήπως περιλαμβάνονταν κάτι άλλο, ίσως ποιο σημαντικό από την απλή κατανόηση του σύμπαντος; Είχε μήπως κάποια συμφέροντα η καθιερωμένη θεολογία από την υιοθέτηση αυτής της αντίληψης;

Έλεγχος του νου
.
Είναι γνωστό ότι ο θρησκευτικός κλήρος, σε όλες τις εποχές και σε όλες τις θρησκείες, είχε υπό τον έλεγχό του, πέραν των θρησκευτικών μυστικών, την ερμηνία των φυσικών φαινομένων όπως ακόμα και την εφαρμογή της ιατρικής. Όλα αυτά μέχρι την εμφάνιση της σύγχρονης επιστήμης. Ήταν οι θεματοφύλακες της γνώσης. Κύριο γνώρισμα τους ήταν όμως ότι αυτή η γνώση φυλάσσονταν ως επτασφράγιστο μυστικό και μεταφέρονταν μόνο στους μυημένους, μέσα σε ένα κλειστό πλαίσιο μιας ιερατικής ελίτ. Με την διαχείριση αυτή κατάφερναν να ασκούν την επιρροή τους και να απολαμβάνουν τα πλεονεκτήματα, που γνωρίζουμε ότι τους παρέχονταν από την εκάστοτε κυβερνητική εξουσία. Άρα οι έρευνες τους και η υιοθέτηση της μιας ή της άλλης άποψης, δεν είχε ως στόχο την αναζήτηση της αλήθειας και της κατανόησης αλλά μάλλον την βελτίωση και ενίσχυση της θέσης τους.

Ποιο ήταν όμως το τόσο σημαντικό στο αν η γη ήταν το κέντρο του σύμπαντος ή αν τα ουράνια σώματα, συμπεριλαμβανομένης της γης, κινούνταν γύρω από τον ήλιο;

Για να το κατανοήσουμε αυτό, θα πρέπει να επαναφέρουμε στον νου μας αυτό που προηγούμενος αναφέρθηκε ως φαινομενικός τους στόχος: Ο ΑΠΟΛΥΤΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ (και έτσι του νού).

Άρα, πρώτον: Αν ξέφευγε από την δική τους διαχείριση η διοχέτευση της γνώσης, τότε υπήρχε ο κίνδυνος να θεωρηθούν κοινοί απατεώνες ή «τσαρλατάνοι», και θα έχαναν έτσι την περίοπτη θέση που κατείχαν ως εκπρόσωποι του Θεού (ή των θεών):

. . . . . . . . . . . . . . . . .Η ΓΝΩΣΗ ΗΤΑΝ Η ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ ΤΟΥΣ

Για να το καταλάβουμε, θα πρέπει να σκεφτούμε το παράδειγμα του υδραγωγείου σε μια πυκνοκατοικημένη πόλη. Αν κάποιος έχει ιδιοτελή κίνητρα και μονοπωλεί την διοχέτευση του νερού στην πόλη, θα κάνει το παν ώστε να μην υπάρξει άλλη πιθανότητα άντλησης νερού από αλλού… Θα φροντίσει μάλιστα να συκοφαντήσει ή και να δαιμονοποιήσει οποιαδήποτε άλλη πηγή. Το ίδιο είναι και με την διαχείριση της γνώσης, διότι:

. . . . . . . . . . . . . . . . .ΓΝΩΣΗ = ΑΥΤΕΞΟΥΣΙΟΤΗΤΑ, ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

Δεν αναδεικνύει αυτό ένα από τα ουσιαστικά προβλήματα της ανθρωπότητας, δηλαδή την προσπάθεια κυριαρχίας του ενός έναντι του άλλου, σε ατομικό ή συλλογικό επίπεδο; Δεν ήταν ο κοινός φόβος του άγνωστου (ή μήπως ο εσκεμμένος εκφοβισμός;) αυτό που κρατούσε τις διάφορες κοινωνικές ομάδες ενωμένες, κάτω από μια κάστα εξουσίας που εκφράζονταν από την αριστοκρατία (βασιλιάδες) και το εκάστοτε ιερατείο;

Το δεύτερο είναι κάτι ποιο περίπλοκο. Είναι η εσκεμμένη προσπάθεια του κλήρου, να κρατήσει τους ανθρώπους (την αγέλη) μακριά από την κοινή λογική και την διανοητική ανάπτυξη. Ήθελε τους ανθρώπους δέσμιους των συναισθηματικών παρορμήσεων και ενστίκτων. Για να το κατορθώσει όμως αυτό, θα έπρεπε να ασκήσει έλεγχο στο υποσεινήδητο. Το πέτυχε; Φυσικά, με τις εκάστοτε θρησκευτικές τελετουργίες και τα έθιμα, που φρόντισε (η κάθε θρησκεία) να καθιερώσει. Πράγματα ξένα προς την λογική, που σκοπό είχαν μόνο να καταγράψουν, στο υποσεινήδητο, τον φόβο και την πίστη στο υπερφυσικό (είναι γνωστό ότι ο φόβος κάνει το μυαλό να σταματάει να λειτουργεί κανονικά). Με τον τρόπο αυτό οι αδαείς άνθρωποι του λαού έβαζαν τον «ζυγό» στον λαιμό τους και ακολουθούσαν την μοίρα τους, αποβλέποντας στην ευλογία του κλήρου για την σωτηρία της ψυχής! Οι ίδιοι αυτοί «ποιμένες» επέβαλαν τον εκάστοτε ηγεμόνα και έτσι, έχοντας το υποσεινήδητο του λαού αιχμαλωτισμένο, μπορούσαν να περάσουν όποιο μήνυμα ήθελαν. Η ανθρώπινη μάζα είχε γίνει μαριονέτα, και όποιος τολμούσε να ξεκλείνει από αυτή «την έννομη κοινωνική τάξη» υιοθετώντας ή πρεσβεύοντας άλλες ιδέες, χαρακτηρίζονταν «αιρετικός». Το μεγαλύτερο έγκλημα, ήταν να θέσει κάποιος υπό αμφισβήτηση τις θρησκευτικές τους δοξασίες. Με την μέθοδο αυτή, ασκούσανε τον απόλυτο έλεγχο του νου![2]

Την κατάσταση αυτή της ανθρώπινης μάζας, που την έχουν σκεπασμένη με το πέπλο της άγνοιας και της παραπληροφόρησης, την περιγράφει κατάλληλα ο Albert Camus στο δοκίμιο «Ο Μύθος του Σίσυφου»:

.
«Όλη η βουβή χαρά του Σίσυφου βρίσκεται εκεί. Το πεπρωμένο του τού ανήκει. Ο βράχος είναι η πραγματικότητά του. Όμοια, ο παράλογος άνθρωπος όταν μελετάει το μαρτύριό του, κάνει όλα τα είδωλα να βουβαθούν. Στο ξαφνικά παραδομένο στη σιωπή του σύμπαν, υψώνονται οι χιλιάδες μικρές έκθαμβες φωνές της γης. Ασυνείδητες και μυστικές επικλήσεις, προσκλήσεις προς όλα τα πρόσωπα, αποτελούν την αναγκαία επιστροφή και το τίμημα της νίκης. Δεν υπάρχει ήλιος χωρίς σκιά και πρέπει να γνωρίσουμε τη νύχτα. Ο παράλογος άνθρωπος λέει ναι και ο αγώνας του θα είναι πια αδιάκοπος. Εάν υπάρχει ένα προσωπικό πεπρωμένο, δεν υπάρχει ούτε μια στιγμή εξαιρετικής τύχης ή το πολύ να υπάρχει μια, εκείνη που κρίνεται σα μοιραία κι αξιοκαταφρόνητη. Όσο για τις υπόλοιπες, ο άνθρωπος ξέρει πως είναι κύριος της ζωής του. Σ' αυτή την κρίσιμη στιγμή που ο άνθρωπος ξαναγυρίζει στη ζωή του, ο Σίσυφος - πηγαίνοντας πάλι προς το βράχο του - μελετάει αυτή την ασύνδετη σειρά των πράξεων που γίνεται πεπρωμένο του, φτιαγμένο από τον ίδιο, απλό κάτω απ' το βλέμμα της μνήμης και σφραγισμένο σε λίγο με το θάνατό του. Έτσι, πεισμένος για την εντελώς ανθρώπινη προέλευση όλων των ανθρώπινων, τυφλός που ποθεί να δει και ξέρει πως η νύχτα είναι ατέλειωτη, βρίσκεται πάντα σε πορεία. Ο βράχος γυρίζει ακόμα.»

Η ΑΠΑΤΗ

Μέσα σε αυτά που προαναφέρθηκαν όμως, εμπερικλείεται και μια μεγάλη ΑΠΑΤΗ, που δυστυχώς δεν έχει ακόμα ανοιχτά ξεσκεπαστεί (ή μήπως εσκεμμένα καλύπτεται;) από αυτούς που ονομάζονται διαλεκτικοί, ορθολογιστές ή εκσυγχρονιστές. Ποια είναι αυτή η απάτη;

Προτού απαντήσουμε σε αυτό και για να γίνει απόλυτα κατανοητό και να τεκμηριωθεί, θα πρέπει να γυρίσουμε στην θεολογία. Όχι γιατί θέλουμε να ασχοληθούμε με το υπερφυσικό, αλλά διότι η "θρησκεία", εξακολουθεί και σήμερα να παίζει κεντρικό ρόλο στον έλεγχο του υποσεινήδητου.

Σε όλες σχεδόν τις "θρησκείες", αυτό που αποτελεί βασική θεολογική δοξασία, είναι ο ρόλος της θεάς/μάνας [έχοντας, στις περισσότερες περιπτώσεις, το "θείο βρέφος" στην αγκαλιά, το αρχαίο δηλαδή μυθικό σχήμα: φύση-άνθρωπος = μάνα-γιος, που εκφράζει την κοινή καταγωγή όλων των όντων από την ίδια μήτρα και την προνομιακή θέση του ανθρώπου στο κέντρο της Κοσμογονίας]. Η θεά/μάνα, που στον κατ’ όνομα χριστιανικό κόσμο έχει ονομαστεί μάλιστα «βασίλισσα των ουρανών» ή «Παναγία», λέγετε ότι αντιπροσωπεύει την γη! Τώρα προσέξτε, δεν αποτελεί αυτή η θεά/μάνα ένα κεντρικό πρόσωπο στην απόδοση λατρείας από τους πιστούς (το ποίμνιο); Ας αναλογιστούμε τώρα και τον ψυχολογικό παράγοντα και ας θυμηθούμε την πρόθεση ελέγχου του νου! Δεν υπήρξε πράγματι η μάνα, σε όλες τις εποχές, το ποιο αγαπητό πρόσωπο για όλους τους ανθρώπους, ανεξαρτήτως φυλής, έθνους ή χρώματος; Αν μέσα σε ένα πάνθεον λοιπόν υπήρχε σαν κεντρικό πρόσωπο η εκπροσώπηση της, δεν είναι φυσικό επακόλουθο να αποσπάσει την μεγαλύτερη συμπάθεια και αφοσίωση; Να πως φτιάχτηκε λοιπόν το είδωλο και πως έφτασε να γίνει η γη αντικείμενο λατρείας... (Σύμφωνα με την Βίβλο, ο Ιησούς δεν απέδωσε ποτέ έναν ιδιαίτερο ρόλο στη μητέρα του. Αντίθετα, όταν σε κάποια περίπτωση βρισκόταν σε κάποιο σπίτι, κηρύττοντας, κάποιοι του ανέφεραν ότι η μητέρα του και οι αδερφοί του ήταν έξω και ήθελαν να τον δουν. Αυτός, δείχνοντας όλους αυτούς που τον άκουγαν, είπε: "Μητέρα μου και αδελφοί μου είναι αυτοί, που ακούν τον λόγο τού Θεού και τον εκτελούν - Λουκάς 8:20,21, Ματθαίος 13: 55,56).

Το ποιο βαθύ όμως αποτέλεσμα – ίσως και το ποιο τραγικό – ήταν να αλλάξει ο άνθρωπος προσανατολισμό και στα εσώψυχά του ή να παραμείνει ίσως νοητικά ατροφικός, δεχόμενος το υποσεινήδητο ή αλλιώς την έδρα των συναισθημάτων (ή την καρδιά όπως συνηθίσαμε να λέμε) [3] σαν οδηγό στις πράξεις, στις αποφάσεις, στα συμπεράσματα ή στις παρορμήσεις του. Η ενστάσεις του νου, έφτασαν να θεωρούνται ακόμα και από την ίδια την συνείδηση κάποιου, «αιρετικές». Αν αυτό δεν είναι σκοταδισμός, τότε τι είναι; Μεταφέροντας το κέντρο βάρους της λατρείας στην μάνα, στο υποσεινήδητο, θα ήταν πολύ δύσκολο να αλλαξοπιστήσει κανείς, διότι αυτό θα ισοδυναμούσε σαν ξεριζωμό της μάνας από τα σπλάχνα. Μια τόσο καλά μελετημένη και αποτελεσματική στρατηγική! (Μήπως αυτήν μελέτησε και εφάρμοσε ο Γκέμπελς;)

Η απάτη λοιπόν βρίσκεται στο ότι κατάφερε η ψεύτικη θρησκεία με όλα αυτά, να κάνει τους ανθρώπους να υποβαθμίσουν μέσα τους τον ρόλο του νου και να δώσουν έμφαση στην καρδιά, δηλαδή την έδρα των συναισθημάτων. Ανέβασαν την καρδιά σε θρόνο και την άφησαν να τους καθοδηγεί. Έκαναν έτσι τους ανθρώπους να πιστεύουν ότι πρέπει να φροντίζουν να ικανοποιούν τις επιθυμίες της καρδιάς τους, στην οποία φρόντιζαν έντεχνα να τοποθετήσουν τις θρησκευτικές τους τελετουργίες με τα μυστικά μηνύματα, που δημιουργούσαν τον τρόμο στο άγνωστο. Μέσα σε αυτήν όμως φώλιαζαν και τα πάθη, που μόνο το πνεύμα μπορούσε να χαλιναγωγήσει και το οποίο δυστυχώς έμενε ατροφικό. Αυτά τα πάθη ήταν που τους οδηγούσαν συχνά στην παραβίαση των νόμων και τους έκαναν έτσι να βρίσκονται εγκλωβισμένοι. Τους παρέδωσαν με λίγα λόγια στον "εχθρό", διότι τα πάθη είναι στην πραγματικότητα ο ποιο ύπουλος εχθρός. Η σωρεία των νόμων, ήταν σαν τον βράχο του Σίσυφου που τον ανέβαζε ως την κορφή και τελικά πάλι έπεφτε… Μέσα σε αυτόν τον φαύλο κύκλο ήταν φυλακισμένη όλη η ανθρωπότητα, δίχως ελπίδα διαφυγής.

…συνεχίζεται.

Ε. Μωραΐτης

[1] Είναι γνωστή η απόφαση της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας να εντάξει το βιβλίο του Κοπέρνικου «De revolutionibus» (που σημαίνει “στροφή” ή “αλλαγή πορείας”, απ’ όπου προήλθε αργότερα και ο όρος “revolution”) στην λίστα των απαγορευμένων βιβλίων, καθώς και η καταδίκη του Γαλιλαίου από την ιερά εξέταση, για την θεωρία του σχετικά με την περιστροφή της γης. (Μετά από 350 χρόνια [δηλ. το 1989], έφτασε η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία να παραδεχθεί το σφάλμα της σχετικά με αυτή την καταδίκη).

Στα 150 χρόνια που ακολούθησαν, η εικόνα του Σύμπαντος, αφού πέρασε από πολλά ενδιάμεσα στάδια, άλλαξε ριζικά. Ο Κοπέρνικος τροποποίησε το Πτολεμαϊκό κλειστό σύστημα ομόκεντρων σφαιρών, με τη Γη στο κέντρο του και τη «σφαίρα των απλανών» στο απώτατο άκρο του, εναλλάσσοντας τους ρόλους της Γης και του Ήλιου. Στη συνέχεια, η σφαίρα των απλανών καταργήθηκε και το «μοναδικό» ηλιακό σύστημα της Γης αντικαταστάθηκε από ένα σύστημα πολλαπλών κόσμων, με πολλούς ανεξάρτητους «ήλιους» γύρω από τους οποίους περιφέρονται διάφοροι πλανήτες.

Ο Αββάς (Γέροντας) Μακάριος ο Αιγύπτιος (μία από τις. μεγαλύτερες ασκητικές μορφές της ορθοδοξίας - γι’ αυτό και ονομάζεται Μέγας), είχε πει: «...εις την καρδίαν ευρίσκεται και ο νούς και όλοι οι λογισμοί.»

[2] Αυτές οι διαπιστώσεις, δεν είναι «νέες ανακαλύψεις». Πριν από 2000 περίπου χρόνια, ο Στράβων (στα Γεωγραφικά) αναφέρει ότι πολύ πιο μπροστά από τους ποιητές, η άρχουσα τάξη είχε βρει χρήσιμους τους μύθους για την δουλειά της. Ήθελαν να ελέγχουν τους ανθρώπους με τον φόβο και τη δεισιδαιμονία, κι αυτό δεν ήταν δυνατόν δίχως παραμύθια και τερατολογίες: «Ου γαρ όχλον γε επαγαγείν λόγω… αλλά δια δεισιδαιμονίας. Τούτο δ’ ουκ άνευ μυθοποιίας και τερατείας». Και ποιο παλιά ακόμα, ο ολιγαρχικός Πλάτων όταν επέλεξε για τον εαυτό του το ρόλο του νομοθέτη θέλησε να δώσει όχι μόνον νέους νόμους αλλά και μια νέα θρησκεία. Δεν διστάζει να μιλήσει για «γενναία ψεύδη» (Πολιτεία, Γ΄ 414 b–c). Το ζητούμενο, μέσω του «ιαματικού ψεύδους», ήταν το «παραμύθιασμα» του λαού και ο έλεγχος και η χειραγώγησή του από τους «φύλακες», «που θα φυλάγουν την πόλη και από τους εξωτερικούς εχθρούς της και από τους ίδιους τους πολίτες της, ώστε ούτε εκείνοι να μπορέσουν, ούτε αυτοί να θελήσουν ποτέ να της κάμουν κακό». Γι’ αυτό εισάγει στο σύστημά του τους αστρικούς χαλδαϊκούς θεούς και την ιδέα της μετεμψύχωσης. Η αστρολογία θα βαδίσει από τότε χέρι–χέρι με την αθανασία της ψυχής. Ο λαός είναι ευκολοκυβέρνητος μόνον όταν φοβάται τους θεούς. Οι Ίωνες φυσικοί φιλόσοφοι που προσπαθούν να κατανοήσουν και να ερμηνεύσουν τον κόσμο παραδίδονται στο πυρ το εξώτερο. Αργότερα, η άρχουσα τάξη της Ρώμης αφομοίωσε με θαυμαστό τρόπο τις ιδέες του Πλάτωνα περί θρησκείας. Συνεχής η εισαγωγή νέων θεοτήτων στην Ρώμη από την Ανατολή (Μίθρας, Ίσις, Όσιρις, Σέραπις, το ελληνικό δωδεκάθεο) και όχι σπάνια η απαγόρευση κάποιας λατρείας όταν αυτή ξέφευγε από τον πολιτικό έλεγχο (όπως συνέβη το 186 π.Χ. με τα Διονυσιακά). Πολιτική η θρησκεία, λοιπόν, στην Ρώμη ή, μάλλον, κρατική. Ο εκάστοτε αυτοκράτορας της Ρώμης είναι ταυτόχρονα και Μέγας Ποντίφηξ (αρχιερέας). Μόνον ο Γρατιανός, περί τα τέλη του τετάρτου μ.Χ. αιώνα θα αποποιηθεί αυτόν τον τίτλο. Ακόμα και ο Μέγας Κωνσταντίνος τον διατήρησε σε όλη του τη ζωή. Ουκ ολίγοι οι αυτοκράτορες που θεοποιήθηκαν μετά θάνατον (μερικοί αυτοθεοποίησαν τον εαυτό τους όσο ακόμα βρίσκονταν εν ζωή). Ολόκληρα ιερατεία δημιουργούνταν μετά τον θάνατο κάποιου αυτοκράτορα, τα οποία και αναλάμβαναν τα σχετικά με την λατρεία του θεοποιημένου Καίσαρα. Βλέπουμε, λοιπόν, ότι οι Ρωμαίοι γνώριζαν άριστα το management των θρησκειών.

[3] Σχόλειο του Aθανάσιου Δρίτσα, Καρδιολόγου του Ωνασείου Καρδιοχειρουργικού Κέντρου:

Στην πραγματικότητα η διαμάχη μεταξύ εγκεφάλου και καρδιάς όσον αφορά την αντίληψη των πραγμάτων, την αίσθηση θα λέγαμε ακριβέστερα, είναι πάρα πολύ παλιά. Υπεύθυνος για τη διάδοση της καρδιοκεντρικής θεωρίας δηλ. της άποψης που ορίζει την καρδιά ως έδρα των αισθήσεων, των παθών και της διανοίας είναι κυρίως ο Αριστοτέλης. Οι απόψεις του Αριστοτέλη συμβαδίζουν όπως φαίνεται με τις απόψεις των αρχαίων Εβραίων και του Ομήρου. Αντίθετα ο Πλάτων και η ιατρική σχολή των Ιπποκρατικών διαμορφώνουν ξεκάθαρα την εγκεφαλοκεντρική άποψη που παραδέχεται ότι η έδρα της αίσθησης και της νόησης των όντων βρίσκεται στον εγκέφαλο [1]. Με την μετέπειτα ανάπτυξη των νευροεπιστημών αποδείχθηκε αντικειμενικά, δηλ. με την παρατήρηση και το πείραμα, ότι η έδρα της αντίληψης βρίσκεται στον εγκέφαλο. Όμως ενώ η καρδιοκεντρική - αριστοτελική άποψη αφού διαδόθηκε από την μεσαιωνική σχολαστική φιλοσοφία κατόρθωσε να επιζήσει ουσιαστικά μέχρι τον 18ο αιώνα, ο απόηχος της διατηρήθηκε στην μνήμη των απλών ανθρώπων μέχρι και τις μέρες μας. Μια απόδειξη αυτού του παμπάλαιου δυϊσμού που αφορά το κέντρο της νόησης και αίσθησης βρίσκεται στο έργο του W. Shakespeare, "The Merchant of Venice" (Ο Έμπορος της Βενετίας) στη δεύτερη σκηνή της τρίτης πράξης: "Tell me where is my fancy bread, or in heart or in the head?" (μτφρ. Η επιθυμία πού φυτρώνει στην καρδιά ή στο νου;)

1. Jan Pierre Changeux. L'Homme Neuronal Eds. Fayard, Paris, 1983.

Σχετικοί σύνδεσμοι:

Από το γεωκεντρικό στο ηλιοκεντρικό σύστημα
Συναισθηματική Νοημοσύνη Ή Νοημοσύνη Της Καρδιάς
Σκέψη από τη καρδιά.
Τα Μαθηµατικά στη Λογοτεχνία της Επιστηµονικής Επανάστασης
Είναι η Βασιλεία του Θεού στην καρδιά μας; - (Σ. 01/01/08, σ. 13)
Επιστήμη και Αγία Γραφή -(Σ. 01/04/05, σ.-7)

~~~~~

Ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός

2007-10-16T12:07:00.000-07:00

Η αφετηρία, οι κυριότερες αρχές και οι επιπτώσεις του κινήματος του Διαφωτισμού στην Ευρώπη.

Οι ρίζες

O Διαφωτισμός έχει τις ρίζες του στην Αναγέννηση και τη Μεταρρύθμιση και τις απαρχές του στα μεγάλα φιλοσοφικά συστήματα του 17ου αιώνα.

Ο Διαφωτισμός - η τάση που με στηρίγματα την επαγωγική μέθοδο και τον ρασιοναλισμό, εναντιώνεται στην αυθεντία με σκοπό τη διεύρυνση του επιστητού και τη διευκρίνιση των περι ζωής αντιλήψεων - γεννιέται ανάμεσα στο 1685 και το 1715, περίοδο που ο Paul Hazard ονομάζει “κρίση της ευρωπαϊκής συνείδησης” και αναπτύσσεται κατά τη διάρκεια του 18ου αιώνα στη Γαλλία, την Αγγλία και τη Γερμανία.

Προσπάθεια εναρμόνισης του δέοντος με το είναι – ένα από τα μόνιμα αποτελέσματά του ήταν η συγκρότηση της νεότερης υποκειμενικότητας, η καθιέρωση της σημασίας του ατόμου. Ο Διαφωτισμός πρόβαλε επιταγές Λόγου και Ελευθερίας. Επιχείρησε να συμφιλιώσει την αίσθηση με τον λόγο και η κανονιστική υπόσταση Λόγου, Ηθικής και Φύσης αποτελεί την πεμπτουσία του.

Ιδέες και διαθέσεις δίχως ομοιογένεια, όχι απόλυτα νέες, συνυπάρχουν, διασταυρώνονται ή συγκρούονται, έχοντας κοινό συντελεστή την αντίθεση τους στον δογματισμό της θρησκείας, στις φεουδαλικές κοινωνικές σχέσεις και στον πολιτικό απολυταρχισμό. Το στυλ, η κριτική προδιάθεση και η ανάγκη πρακτικής βελτίωσης των συνθηκών ζωής της ανθρωπότητας, είναι στοιχεία που ‘ενώνουν’ τους στοχαστές του Διαφωτισμού.

Το κίνημα επηρεάσθηκε από τις προοδευτικές αντιλήψεις που χαρακτήριζαν την αστική τάξη και από την βαθμιαία άνοδο της εμπορικής μεσαίας τάξης, των επιχειρηματιών και του καπιταλισμού και καταλήγει στην απερίφραστη κριτική της θρησκείας, της μοναρχίας, της κοινωνίας, του έθνους – κράτους. Οι philosophes πρεσβεύουν την ιδέα ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι, πέρα από γλώσσα, φυλή ή θρησκεία. Ο κοσμοπολιτισμός του 18ου αιώνα διατυπώνει καθαρά, για πρώτη φορά, την ιδέα ενός ‘ευρωπαϊκού έθνους’.

Η Γαλλική Επανάσταση εμφανίζεται ως πραγμάτωση από την αστική τάξη (που τη στηρίζουν οι χωρικοί, οι λαϊκές τάξεις των πόλεων και μια μειονότητα ‘φωτισμένων’ αριστοκρατών), των ιδεών που δημοσιοποιήθηκαν από τους φιλοσόφους και τέθηκαν σε εφαρμογή, στο τέλος του 18ου αιώνα, από τους ‘εξεγερμένους’ της Αμερικής.Οι δυο κύριες φιλοσοφικοαισθητικές τάσεις του Διαφωτισμού επιχείρησαν μια σύνδεση λογικών και συναισθηματικών δυνάμεων με σκοπό τη δημιουργία μιας ευρύτατης ηθικοαισθητικής σύνθεσης.

Ο Διαφωτισμός στη Γαλλία

Καρπός της Αναγέννησης, ο ορθολογισμός αποτελεί ένα από τα κυριότερα ρεύματα στη γαλλική φιλοσοφία του 17ου και του 18ου αιώνα. Ακμή του 17ου αιώνα, η φιλοσοφική επανάσταση του Descartes ευθυγραμμίζει κάθε κατάφασή μας προς το επίπεδο της λογικής. Τοποθετημένος σε μια καμπή μεταξύ της μεσαιωνικής και της σύγχρονης σκέψης, δέχθηκε ποικιλότροπες ερμηνείες. Τα πλέον άσχετα μεταξύ τους συστήματα, ορθολογιστικά ή εμπειριοκρατικά, υλιστικά ή ιδεαλιστικά τον θεωρούν καταγωγή τους. Η καρτεσιανή αντίληψη διαποτίζει όλους τους διανοητές της εποχής. Συχνά συμφιλιώνεται με τη θρησκεία, όπως στους Pascal, Bossuet, Arnauld[1], Malebranche.Ο γαλλικός ορθολογισμός του 18ου αιώνα είναι εντελώς διαφορετικός. Κύρια επιρροή ασκούν πάνω του οι επιστήμες και η πολιτική κρίση τόσο της προεπαναστατικής εποχής όσο και της περιόδου της Επανάστασης, που του προσδίδουν χαρακτήρα πειραματικό, κριτικό, υλιστικό, επαναστατικό. Κύρια είναι επίσης η αγγλική επίδραση της φιλοσοφίας του Locke και της πειραματικής επιστήμης του Newton και του Bacon. Η αισθησιοκρατία θα εμφανισθεί με τον Condillac, ενώ ο υλισμός με τους Ντιντερό, ντ’ Αλαμπέρ, Ελβέτιο, Λα Μετρί και Χόλμπαχ. Το κριτικό πνεύμα εκπροσωπεί ο Βολταίρος. Την πολιτική φιλοσοφία ο Μοντεσκιέ (που πιστεύει στην αξία των εμπειρικών μεθόδων σε όλους τους τομείς της γνώσης) και ο Ρουσσώ. Η σύνταξη της Εγκυκλοπαίδειας που, υπο τη διεύθυνση των Ντιντερώ και ντ’ Αλαμπέρ, παρέχει το σύνολο των ανθρωπίνων γνώσεων και ιδεών της εποχής, αποτελεί την πληρέστερη έκφραση αυτού του νέου ορθολογισμού: την φιλοσοφία του διαφωτισμού, η οποία θα προσφέρει στη Γαλλική Επανάσταση τη βάση του ιδεολογικού της περιεχομένου.

Η επιθυμία των συγγραφέων να ενημερώσουν το κοινό για τα μεγάλα πολιτικά, ιστορικά ή κοινωνικά προβλήματα, γέννησε τις ιδέες που αποτέλεσαν τις βάσεις της μοντέρνας σκέψης. Στα σαλόνια, που αποτελούν εστίες εντατικής πνευματικής δραστηριότητας, η μέριμνα της καλλιεργημένης έκφρασης υποχώρησε δίνοντας τη θέση της σε σοβαρότερες συζητήσεις. Οι philosophes συγκεντρώνονται στα σαλόνια των κυριών Λαμπέρ, Τανσέν, Ντεφφάν, Λεσπινάς, Ζοφφρέν[2]. Οι συζητήσεις τους, επηρέασαν ευνοϊκά μια λογοτεχνία νέου τύπου. O Μοντεσκιέ[3] (1689-1755) είχε ήδη κάνει την εμφάνιση του σαν μεγάλος δεξιοτέχνης της φιλοσοφικής σκέψης, με τις Περσικές Επιστολές (1721).

Οι Lettres persanes εκδίδονται ανώνυμα και συνιστούν μια καταγγελία των παραλογισμών της γαλλικής κοινωνίας (και της καθολικής εκκλησίας) όπως τους αντιλαμβάνονται δυο φανταστικοί πέρσες ταξιδιώτες – κάτοικοι δηλαδή περιοχών που κατά κάποιο τρόπο έχουν παραμείνει ‘φυσικές’, αμόλυντες από τον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Το αριστούργημά του, το Πνεύμα των νόμων (1748) τον καθιστά δημιουργό της κοινωνικής επιστήμης, θεωρητικό του διαχωρισμού των τριών εξουσιών. Διαχωρισμού που ο Μοντεσκιέ (όπως και ο Rousseau, ο Burke ή οι αμερικανοί άποικοι) δανείζεται από το αγγλικό μοντέλλο – κληροδότημα της Glorious Revolution[4] και του Locke[5]. Μόνο που εκείνος θα το αναπτύξει καλύτερα, διασαφηνίζοντας την πλήρη αυτονομία της δικαστικής εξουσίας. Οι ιδέες του επέδρασαν τόσο στη διαμόρφωση του Αμερικανικού Συντάγματος του 1788 (που είναι ακόμα σε ισχύ), όσο και στις μεταρρυθμίσεις που επέφερε το Γαλλικό Σύνταγμα του 1791. Συνέβαλαν στον καθορισμό των βασικών ελευθεριών που θα υπερασπίσει ο φιλελευθερισμός του 19ου αιώνα.

Ο Βολταίρος (1694-1778) ταυτίζεται με τον αιώνα του. Μπορεί να θεωρηθεί απόστολος του φιλελευθερισμού, είδωλο μιας φιλελεύθερης αντικληρικής αστικής τάξης του 19ου αιώνα.. Τα φιλοσοφικά του κείμενα, οι τραγωδίες, τα μυθιστορήματα[6] και οι ιστορικές εργασίες[7], μαρτυρούν βέβαιη πίστη στην εξέλιξη της ανθρώπινης λογικής που είναι ικανή να εξαλείψει τα πάθη που δημιουργεί ο φανατισμός. Βέβαια, είναι υποστηρικτής της ‘πεφωτισμένης’ μοναρχίας και θεωρεί ότι ο άνθρωπος θα είναι ευτυχισμένος μόνο όταν ζεί σε ένα καλά αστυνομευόμενο κράτος, στους κόλπους μιας θρησκείας απαλλαγμένης από δόγματα και λειτουργίες. Η φιλοσοφία του μπορεί να φαίνεται περισσότερο αρνητική, όμως ο Voltaire είναι άξιος εκτίμησης για τις πρακτικές λεπτομέρειες της τέχνης του σε σχέση με το ζήν, για την αγάπη του προς την ανθρωπότητα, για τις διαμαρτυρίες που αυτή του η αγάπη εμπνέει ενάντια στον πόλεμο, το δεσποτισμό, στη σκληρότητα και την ανισότητα. Ιστορικό χρονικό και ψυχολογική μαρτυρία, η αλληλογραφία του μας αποκαλύπτει τον Voltaire σε όλες του τις αντιθέσεις.

Ο Μπυφφόν (1707-1788) θα αφοσιωθεί αποκλειστικά στη σύνταξη της Φυσικής Ιστορίας του. Την ίδια στιγμή άλλοι στοχαστές θα εκτιμήσουν περισσότερο την ανθρώπινη ευαισθησία. Η τάση αυτή εμφανίζεται ήδη στο έργο του ηθικολόγου Vauvenargues[8] (1715-1747). Ο Ζαν Ζακ Ρουσσώ (1712-1778) θα της προσδώσει την πλήρη αλκή της. ‘Φιλόσοφος εναντίον των φιλοσόφων’, θεωρητικός της δημοκρατίας, ο Rousseau υποστηρίζει ότι οι πρόοδοι του πολιτισμού έφθειραν τη φυσική αγαθότητα του ανθρώπου. Οι σύγχρονοί του θεώρησαν ιδιορρυθμίες την ορμητική επίθεσή του κατά της κοινωνικής ανισότητας, τον αδιάλλακτο έρωτά του προς την αλήθεια. Εκείνος όμως εκφράζει τις πρακτικές αλήθειες που προκύπτουν από το σύστημά του, στη Νέα Ελοϊζα (1761), στο Κοινωνικό Συμβόλαιο (1761) και στον Αιμίλιο (1762). Για τον Rousseau δεν υπάρχει άλλος ηγεμόνας εκτος από τον ίδιο τον λαό.
Θεωρώντας την ιδιοκτησία αιτία ανισότητας προτείνει την λύση της επιστροφής στη φυσική κατάσταση. Πρότυπά του , οι μικρές κοινότητες της Ελβετίας ‘του’ και οι πόλεις-κράτη της Αρχαίας Ελλάδας. Ο λαός για τον Rousseau είναι ένας οργανισμός, μια μονάδα. Το συμφέρον του, δεν είναι απαραίτητα η γνώμη της πλειοψηφίας. Είναι η αυθεντική ελευθερία, απαλλαγμένη από πάθη, εγωισμούς, προσωπικό συμφέρον. (Βέβαια για τη θέση του αυτή, χαρακτηρίσθηκε από αρκετούς ως θεωρητικός του ολοκληρωτισμού αν και ο ώριμος Rousseau, που αντιμετωπίζει ευνοϊκά μια οικονομία βασισμένη στη μικρή αγροτική ιδιοκτησία, απέχει αρκετά από τον σοσιαλιστή νεαρό Rousseau).

Ο ορθολογισμός

Για τον Διαφωτισμό, rationalismus σημαίνει την πεποίθηση ότι η ratio είναι απεριόριστη ικανότητα του ανθρώπινου υποκειμένου. Το σημερινό νόημα των όρων ορθός λόγος, ορθολογισμός, ratio και rationalismus, επισημαίνεται για πρώτη φορά στη χρήση του όρου ratio από τον Θωμά τον Ακiνάτη[9]: είναι η ικανότητα του υποκειμένου να αναγνωρίζει την ουσία των πραγμάτων, να συλλαμβάνει το είναι των όντων καθεαυτό, τις αρχές και τους νόμους που κάνουν υπόσταση (πραγματική οντότητα) το υπαρκτό. Η ανταπόκριση της facultas rationis στο είναι των υπαρκτών, οφείλεται στο γεγονός ότι η ανθρώπινη λογική είναι μια δυνατότητα αναγωγής ή μια υπαρκτική σμίκρυνση της θείας Λογικής, στην οποία συνοψίζονται οι αιώνιοι νόμοι της ύπαρξης.

Ο Descartes αίρει την μεταφυσική κατοχύρωση, δίχως να αμφισβητήσει την ικανότητα που η ratio αντιπροσωπεύει. Έτσι, από τον 17ο αιώνα, ratio (raison, reason, Vernunft) σημαίνει τη δεδομένη και δίχως μεταφυσικές προεκτάσεις ικανότητα του υποκειμένου να διακρίνει την αλήθεια από το ψέμα, άμεσα και αυθόρμητα, να κατορθώνει την ορθή γνώση, την επιστήμη[10]. O όρος ορθολογισμός λειτουργεί ως σύμβολο απελευθέρωσης του ατόμου και στην αποδοχή αυτής της κοινωνικής ‘σημαντικής’ συμπίπτουν τόσο οι υπέρμαχοι του ρασιοναλισμού (Descartes, Spinoza, Leibniz, Wolff), όσο και οι μυστικιστές (Pascal) ή οι εμπειριστές αντίπαλοί του (Locke, Hume, Condillac).

O Kant διδάσκει ότι για να επιτελεσθεί κάθε γνώση συνεργούν δυο παράγοντες: ο εμπειρικός και ο λογικός. Είναι εκείνος που θα απαλλάξει το νόημα της ratio από κάθε μεταφυσική εξάρτηση ή υπερβατική αναφορά. Δεν είναι πλέον απλώς ικανότητα επαλήθευσης της αισθητής εμπειρίας, ικανότητα αναγωγής στον επίσης δεδομένο λόγο των υπαρκτών: είναι η ίδια η ratio που συνθέτει τον λόγο των υπαρκτών λειτουργώντας κριτικά, αποδίδοντας λόγο – νόημα στα φαινόμενα[11]. Γίνεται συνάρτηση των νοητικών λειτουργιών που κάνουν δυνατή την ανθρώπινη γνώση. Η ratio δεν ανταποκρίνεται απλώς στην αλήθεια, αλλά ταυτίζεται με τη δυνατότητα της αλήθειας.Με την έννοια που του δίνει ο Διαφωτισμός, «…δεδομένα που νοηματοδοτούν τον ορθολογισμό ως θεμελιώδες κοινωνιολογικό γνώρισμα του δυτικο-ευρωπαϊκού πολιτισμού (του δυτικο-ευρωπαϊκού τρόπου του βίου), θα μπορούσαν παραδειγματικά να είναι:

α. Η προγραμματική αιτιολόγηση των σκοπών και των στόχων της ανθρώπινης δραστηριότητας.
β. Η συνεπής και αποτελεσματική μεθόδευση της κυριαρχίας του ανθρώπου πάνω στη φυσική πραγματικότητα.
γ. Η συγκρότηση μιας λογικά αρθρωμένης εικόνας του κόσμου στις συνειδήσεις των ανθρώπων. Τα δεδομένα αυτά συγκεκριμενοποιούνται σε εκφάνσεις του κοινωνικού βίου, όπως:1. Η προγραμματική οργάνωση, άρθρωση και λειτουργία της οικονομίας και της κρατικής εξουσίας.
2. Η καθιέρωση του κριτηρίου της αποτελεσματικής μεθοδικότητας στην επιστήμη, στην τέχνη, στο δίκαιο και στην ηθική.
3. Η κυριαρχία της λογικής συνέπειας στον τρόπο της προσωπικής ζωής.Χωρίς να εξαντλούν την κοινωνιολογική εκδοχή του ορθολογισμού, οι έξι αυτές επισημάνσεις περι-γράφουν τη φαινομενολογία του τρόπου συλλογικής συμβίωσης που ονομάζουμε δυτικο-ευρωπαϊκό πολιτισμό. Σήμερα πλέον ο τρόπος αυτός τείνει να ταυτιστεί με την καθολική έννοια του πολιτισμού…»[12]

Dieu vengeur

Η θεωρία του Θεϊκού Δικαίου μπορεί ταυτόχρονα να κρατά ανέπαφη την πολιτική εξουσία ως έργο του Θεού και να την ελέγχει ως έργο των ανθρώπων. Είναι στην κρίση της ηγεσίας της Εκκλησίας κατά πόσο το έργο των ανθρώπων ανταποκρίνεται στην διαταγή του Θεού. Οι θεμελιώδεις έννοιες της θεωρίας του Φυσικού Δικαίου μπορούν να λειτουργήσουν στο εσωτερικό της θεωρίας του Θεϊκού Δικαίου, χωρίς ιδιαίτερες δυσκολίες προσαρμογής. Ο Αυγουστινισμός, τον 17ο αιώνα, αναγνωρίζει, στην περιγραφή της φυσικής κατάστασης που επιχειρεί η θεωρία του Hobbes[13], την εικόνα της φύσης του ανθρώπου μετα την πτώση.
Η πλατωνική σχολή του Cambridge, υπο την επίδραση της μαθηματικής φυσικής επιστήμης, διατυπώνει προγραμματικά τη συνύφανση ηθικής και οντολογίας. Γίνεται δεκτή η έλλογη δομή του Όντος. Τονίζεται η υπαρξιακή διάσταση της έννοιας του Λόγου. Οι πλατωνικοί του Cambridge (και ο αντικαρτεσιανός τους ζήλος) «επιβοήθησαν τη διαμόρφωση της φιλοσοφίας του moral sense και την ενίσχυση του αντινοησιαρχικού ρεύματος.»[14]

Η στάση του Διαφωτισμού απέναντι στο υπερφυσικό ήταν αμφίσημη. Αφοσιωμένος στην εξάλειψη των μεσαιωνικών προλήψεων, είχε την τάση να εκλογικεύει τις ανθρώπινες προσεγγίσεις του υπερφυσικούη ή να τις αισθητικοποιεί Αλλά πίστευε επίσης με πάθος σ’ ένα δίκαιο σύμπαν και βάζοντας κατά μέρος τις κρίσεις του για τον παράδεισο και την κόλαση, έμπαινε συχνά στον πειρασμό να επικαλεσθεί μια μικρή ποσότητα θείας παρέμβασης[15] στη γή, για να στηρίξει τη βεβαιότητα ότι υπάρχει δίκαιος Θεός. Οι περισσότερο ρασιοναλιστές στοχαστές του Διαφωτισμού, με τις νευτώνειες ευαισθησίες, προτιμούσαν να εκφράζουν την αντίληψη ότι υπάρχει θεία δικαιοσύνη μέσω των επίγειων υλικών ανταμοιβών. (Βέβαια, ας μη ξεχνάμε και τον ντε Σαντ που χρησιμοποιεί[16] τον θείο κεραυνό για να εξοντώσει την ενάρετη ηρωίδα του και να δυσφημίσει τον μύθο ότι υπάρχει δίκαιος και ηθικός Θεός). «…ο Θεός επιφορτίστηκε να καταργήσει τον εαυτό του μέσω της ίδιας του της παντοδυναμίας…»[17]Ελάχιστοι διαφωτιστές υπήρξαν πραγματικά άθεοι. (Ακόμα και οι Ιακωβίνοι εισήγαγαν τη λατρεία του Υπερτάτου Όντος και τις διάφορες λατρευτικές του εκδηλώσεις στην Επανάσταση που αλλοιωνόταν με γοργό ρυθμό). Όλοι φαίνονται να ψάχνουν τη νέα πολιτική αρετή που θα αντικαθιστούσε τον Χριστιανισμό, με μια πανίσχυρη, ευφυή και καλοκάγαθη θεότητα με ικανότητες πρόγνωσης και πρόνοιας.

Οι αθεϊστές αποτελούν μια μικρή μειονότητα και ο ρόλος τους δεν θα ΄πρεπε να υπερτιμηθεί. Άλλωστε ο αθεϊσμός είναι φορτισμένος με την υποψία του μηδενισμού. Ο Διαφωτισμός μεθερμηνεύει, διαμορφώνει τη λειτουργία του Θεού. Τον χρησιμοποιεί κατά το πνεύμα και τους σκοπούς του. Με αυτόν τον τρόπο[18], η νέα κοσμολογία και η νέα κλίμακα αξιών κυρώνονται και γίνονται απρόσβλητες απέναντι στις επιθέσεις των θεολόγων. Η θεωρία των δυο θρησκειών θα προσπαθήσει να εξηγήσει τη φαινομενική αντίφαση στο εσωτερικό της θρησκευτικής επιχειρηματολογίας του Διαφωτισμού: Όλοι οι πολιτισμοί διατηρούσαν μια εξωτερική θρησκεία για τον πολύ λαό και μια μυστική, εσωτερική θρησκεία για τους μυημένους. Συχνά σχολιασμένη, επίσης, είναι η αντίφαση ανάμεσα στα πανανθρώπινα ιδανικά των διαφωτιστών και τη μυστικότητα των λεσχών του μασονισμού, στις οποίες ήταν μέλη. (Σε όλη τη διάρκεια του 18ου αιώνα, ο μασονισμός υπήρξε το κίνημα των λίγων εκλεκτών.)

Τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Η Μεταρρύθμιση κλόνισε την ενότητα, τη σκληρή ομοιομορφία και τον εφησυχασμό του Μεσαίωνα. Οι θρησκευτικοί πόλεμοι που ακολούθησαν, δημιούργησαν το γενικότερο πλαίσιο για να παρουσιασθεί το θέμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε όλη του τη σοβαρότητα. Στις περιοχές όπου η συμβίωση Καθολικών και Προτεσταντών ήταν αναγκαστική, δημιουργήθηκε η ανάγκη για κάποιο είδος ανοχής, για συνύπαρξη αντιθέτων. Την ανάγκη αυτή ενίσχυσαν οι διασπάσεις και η δημιουργία ποικίλων διαφορετικών ομάδων και τάσεων μέσα στο Προτεσταντικό ‘στρατόπεδο’(π.χ. Σοκινιανοί, Αρμινιανοί, Αναβαπτιστές).

Στην Αγγλία δημιουργήθηκαν δυο παρατάξεις, μια επισκοπελιανή και μια πρεσβυτεριανη (οι Πουριτανοί[19]), που πιέζονται από την ανάγκη της συμβίωσης. Προσπαθούν να μη διασπασθούν αλλά να διατηρήσουν την ενότητα, όμως ο πόλεμος μεταξύ βασιλικών (συντηρητικών) εναντίον των Πουριτανών του Cromwell δεν αποφεύχθηκε. Ο βασιλιάς Κάρολος ο Α’ εκτελείται, όμως η Πουριτανική επανάσταση είχε μικρή διάρκεια (1652-1660). Ο Cromwell πέθανε και ο γιός του Καρόλου Α’, ο Κάρολος ο Β’ ο Εύθυμος επανήλθε. Δημιουργήθηκε τότε ένα modus vivendi μεταξύ των δυο παρατάξεων, και έτσι γεννήθηκε ο Αγγλικανισμός. «Η ιστορία πέτυχε έτσι για πρώτη φορά μια μορφή ανοχής σε εθνικό επίπεδο ανεξιθρησκείας.»[20]. Σύντομα έγινε κατανοητό σε όλη την Ευρώπη αλλά ιδιαίτερα στο Νέο Κόσμο ότι η ανοχή και η ανεξιθρησκεία εξασφαλίζουν τη συμβίωση και τη συνεργασία, εξυπηρετούν το γενικό συμφέρον.

Η νέα επιστήμη και η εμπορευματική κοινωνία με τον ορθολογισμό που κομίζουν, κατάφεραν να ‘πείσουν’ τα μεγαλύτερα πνεύματα της εποχής. Οι πνευματικές και κοινωνικές ανάγκες απαιτούν επιτακτικά την υποστήριξη της αστικής τάξης με ένα ιδεολόγημα που να επιτρέπει εξόφληση λογαριασμών με την φεουδαρχική μεσαιωνική ιδεολογία. Οι φιλόσοφοι εκπονητές του Θεϊσμού (Deismus) επιδιώκουν κυρίως να εξάρουν την προσπάθεια ηθικοποίησης του ανθρώπου και να καταπολεμήσουν τον φανατισμό, την έλλειψη ανοχής[21] που είχαν δημιουργήσει οι δογματικές διαφορές μεταξύ των θρησκευτικών ομάδων. Συντελούν στην εδραίωση του σεβασμού κάθε θρησκευτικής διαφοράς. Ασκούν επίδραση τόσο στη Γαλλική, όσο και στην Αμερικανική Επανάσταση, ιδιαίτερα στα θέματα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.Στόχος του Διαφωτισμού υπήρξε η λογική, ακριβής και εξαντλητική ανάλυση παντός του επιστητού με τις λογικές κατηγορίες. Σκοπός του, ο κριτικός έλεγχος και η θεωρητική σαφήνεια για το καθετί. Με τον Διαφωτισμό είναι δυνατό να μιλήσουμε για ανθρώπινα δικαιώματα, όχι τόσο στην ευρωπαϊκή θεσμική ή καθημερινή πρακτική, στη ζωή της νομοθεσίας και της καθημερινής ζωής, αλλά περισσότερο σαν ένα νέο πολιτικό αγαθό που γεννήθηκε μέσα από πολύ πικρές ευρωπαϊκές εμπειρίες και εκφράστηκε από την ευρωπαϊκή διανόηση και σοφία της εποχής.

Σύμφωνα με τον Emmanuel Levinas (1906-1995), η σχέση του Εγώ με το Εσύ συνιστά τον τόπο αλλά και το έναυσμα για τη γέννηση της ηθικής.

Η αστική τάξη (bourgeoisie)

O Ελληνισμός και η Αναγέννηση βοήθησαν την αστική τάξη να εμπεδώσει ιστορικά την αυτοσυνειδησία της. Το εμπόριο, σύμφωνα με την αστική προοπτική, θα αντικαταστήσει τον πόλεμο (συστατικό μέρος του τρόπου ζωής της φεουδαλικής αριστοκρατίας) ως μορφή επικοινωνίας ανάμεσα στα έθνη. Σε συνδυασμό με τις αγροτικές μεταβολές και τα προμηνύματα της βιομηχανικής επανάστασης, θα ευνοήσει την εδραίωση της σημασίας της αστικής τάξης στη διάρκεια του 18ου αιώνα.

Η απόπειρα ταύτισης Διαφωτισμού και αστικής τάξης θα πρέπει να πάρει υπόψη της το γεγονός ότι η ίδια η αστική τάξη, στο σύνολό της, φερόταν πάντα δύσπιστα και αρνητικά απέναντι σε τέτοιες τάσεις, πιστεύοντας ότι την ζημίωναν ή την εξέθεταν, και προτιμώντας αμφίρροπες δυαρχικές θέσεις. Η οξεία κριτική του Voltaire, κι ακόμη του Diderot, σε υλιστές όπως ο La Mettrie και ο Helvètius εκφράζει ακριβώς αυτή την ανησυχία των αστών[22], καθώς οι αστοί οπαδοί και φορείς του διαφωτιστικού κινήματος δεν μπορούσαν να επιτρέψουν στον εαυτό τους παραχωρήσεις προς τον ελευθεριασμό.

Η βιομηχανική επανάσταση στην Αγγλία (1740-1780), διαδίδεται στη Γαλλία και τις Κάτω Χώρες και φέρνει στο προσκήνιο την αστική τάξη που συνενούται με την αριστοκρατία (Αγγλία) ή προσπαθεί να καταλύσει την πρωτοκαθεδρία της (Γαλλία). Στο περιθώριο της βιομηχανικής επανάστασης, στην κεντρική, τη νότια και την ανατολική Ευρώπη, η αριστοκρατία εξουσιάζει. Οι λαϊκές τάξεις, σε μεγάλο βαθμό ακόμα αγροτικές, βλέπουν την κατάστασή τους να επιδεινώνεται κυρίως λόγω της ανόδου των τιμών. Χάσμα ανοίγεται ανάμεσα στη βορειοδυτική Ευρώπη που εκσυγχρονίζεται και την υπόλοιπη ήπειρο που διατηρείται στο περιθώριο του εκσυγχρονισμού σε μία αρχαϊκή κατάσταση. Οι κλασικές αστικές επαναστάσεις (η Αγγλική του 17ου αιώνα, η Γαλλική του1789 και ο πόλεμος ανεξαρτησίας των Η.Π.Α. τον 18ο αιώνα) στρέφονται κατά των παρηκμασμένων φεουδαρχικών κοινωνιών, που αποτελούν εμπόδιο στην ανάπτυξη της κεφαλαιοκρατικής κοινωνίας.

…pacta sunt servanda…

Ο σεξουαλικός έρωτας αντιμετωπιζόταν από τη dιαφωτιστική ευαισθησία όχι μόνο ως κάτι φυσικό αλλά και ευεργητικό. Για τον Hume[23], η φυσική έλξη των δυο φύλων, ήταν η ‘πρώτη’ και αυθεντική αρχή της ανθρώπινης κοινωνίας. Όπως η φροϋδική λίμπιντο. Για τον οπαδό του Ρουσώ, τον Μπερναντέν ντε Σαιν Πιερ, ο έρωτας ήταν απλώς ο σύνδεσμος όλων μας[24]. Δεν πρόκειται βέβαια για τις διαπροσωπικές σχέσεις μόνο. Αλλά για μια ολόκληρη αντίληψη που αφορά κατά βάθος κοινωνικές και πολιτικές σχέσεις. Ο έρωτας ήταν ο πραγματικός δεσμός που συγκροτούσε τη συνοχή της κοινωνίας και όχι οι καταπιεστικοί κανόνες ή ο προσωπικός ασκητισμός και η αίσθηση του καθήκοντος. Ξεπερνά ταξικές διαφορές, συμφιλιώνει τα δυο φύλα, νικά την υποκρισία και τον καταναγκασμό και κυρίως είναι μια ανταμοιβή για τον κατά τα άλλα αυστηρό αστό, που χάρις στον έρωτα ξεφεύγει από τον κόσμο των υπολογισμών και της σύνεσης για να συναντήσει και να συμφιλιωθεί με τη φύση. Ο έρωτας επιτελεί έτσι τη συμφιλίωση επιθυμίας και απόλαυσης. (Yπο ένα όρο μόνο: ότι θα συνοδεύεται από τον γάμο… Ο αστικός νόμος της εμπορικής πίστης και της τήρησης των συμβολαίων μεταφυτεύεται στον μεθυστικό κήπο της ερωτικής απόλαυσης[25].)

Πρόοδος

Ο Διαφωτισμός μιλά για τη Μία ανθρώπινη φύση, (η οποία παρουσιάζεται ως πεμπτουσία υπεριστορικών κανονιστικών αρχών)[26]. Τονίζονται οι ανθρωπολογικές βάσεις της ιστορίας.

Η πρόοδος επιτελείται μέσα στο πλαίσιο που προδιαγράφει η ανθρώπινη φύση. Στηρίζεται στον έμφυτο έλλογο χαρακτήρα του ανθρώπου. Τόσο οι προϋποθέσεις αυτής της προόδου όσο και οι εκάστοτε νέες επιτεύξεις της, απαρτίζουν την ανθρώπινη φύση.[27]

H ορμή της αυτοσυντήρησης – η οποία στον άνθρωπο συνοδεύεται από λογισμό και πρόνοια, που αποτελούν συνέχεια και μετεξέλιξη της ζωικής ιδιόμορφης υφής του – μπορεί να γεννήσει ομόνοια και διχόνοια, αλληλεγγύη και πόλεμο. Η ιστορία (ως παρελθόν, παρόν και μέλλον) αποκτά έντονο ανθρωπολογικό-κοινωνιολογικό προσανατολισμό. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στους οικονομικούς παράγοντες μέσα στην ιστορία. (Οι εκπρόσωποι της σκωτικής σχολής όπως ο Ferguson, χρησιμοποιούν διατυπώσεις που θυμίζουν τον Marx). Σύμφωνα με την αντίληψη της ετερογονίας των σκοπών η δράση των ατόμων –ασυνείδητα και ανεξάρτητα από την προσωπική ηθική τους- υπηρετεί υπερατομικούς σκοπούς. Με αυτόν τον τρόπο το ανθρώπινο γένος γίνεται σημαντικότερο από το άτομο, αφού μονάχα το γένος μπορεί να είναι φορέας και τελεσιουργός της προόδου, ενώ το άτομο είναι τοπικά και χρονικά περιορισμένο.[28]

ΟικονομίαΠαραγωγή είναι η συνειδητή διαδικασία για τη δημιουργία χρησιμοτήτων, με σκοπό την ικανοποίηση των αναγκών του ανθρώπου, αλλά και το αποτέλεσμα της διαδικασίας αυτής.

Ο Τυργκό[29], ο Κοντιγιάκ, ο ¶νταμ Σμιθ[30] (και εν τέλει ο Μάλθους και ο Ρικάρντο[31]), δίχως να απαλλαγούν από την φυσιοκρατική αντίληψη – που θεωρεί μόνο τη γεωργία ως πηγή της παραγωγής και περιορίζει όλες τις υπόλοιπες ασχολίες στο ρόλο του μεταποιητή – εισάγουν την εργασιακή θεωρία της αξίας, ανοίγοντας το δρόμο στον μαρξισμό και τη νεότερη θεωρία της παραγωγής.

Η κυρίως οικονομική επιστήμη διαμορφώθηκε κατά τον 18ο αιώνα. Την εποχή εκείνη, η οικονομική σκέψη διαμορφώνεται δημιουργώντας τρία μεγάλα ρεύματα που χαρακτηρίζουν ακόμα και την σύγχρονη εποχή:

-Ο φιλελευθερισμός, που κατάγεται από τους οπαδούς της φυσιοκρατικής σχολής – ‘αισιόδοξους’ (Say[32], Bastiat[33]) ή ‘απαισιόδοξους’ (Μάλθους, Ρικάρντο).
-Ο παρεμβατισμός, διάδοχος του μερκαντιλλισμού, και
-Ο σοσιαλισμός, που αρχικά έκανε την εμφάνισή του με τη μορφή του συνεργατισμού (Owen[34], Fourier, Louis Blanc[35]) και του φιλελεύθερου σοσιαλισμού (Proudhon[36]).

Ο Διαφωτισμός στη Γερμανία

Τη στιγμή που ξεσπά η Γαλλική Επανάσταση, η Γερμανία παραμένει χωρισμένη σε 360 κράτη, πολύ διαφορετικά μεταξύ τους τόσο στην εδαφική έκταση, όσο και στην πολιτική δομή και τις θρησκευτικές αντιληψεις. Οι γαλλόφιλοι διανοούμενοι θα μεταφέρουν τις ιδέες της Επανάστασης σ’ αυτή τη Γερμανία που απέχει πολύ από το να χαρακτηρισθεί έθνος. Στα περισσότερα από τα γερμανικά κράτη, που ήδη είχαν ‘μεταμορφωθεί’ από τον φωτισμένο δεσποτισμό, κανείς βέβαια δεν διανοείται να εξεγερθεί πραγματικά εναντίον των πριγκίπων.
Οι ιδεολογικές προσχωρήσεις στην Γαλλική Επανάσταση είναι πολυάριθμες, συχνά όμως εκμηδενίζονται από τις πολιτικές και κοινωνικές διαφορές που χωρίζουν τους Γερμανούς από τους Γάλλους και κυρίως από τις μετέπειτα στρατιωτικές και πολιτικές εξελίξεις.[37]. Κυρίως ο Λέσσινγκ[38] ενσαρκώνει τη φιλοσοφία του Διαφωτισμού (Aufklarung) που γεννιέται με την επίδραση της Γαλλίας, της Αγγλίας και της Ελβετίας.Γύρω στο 1770, ξεσπά στη Γερμανία η λογοτεχνική επανάσταση Sturm und Drang με πρωτοστάτη τον συγγραφέα του Βερθέρου (1774), Γκαίτε. Μια δεκαετία αργότερα, ο Σίλλερ γράφει τα πρώτα του δράματα[39], που αποτελούν επαναστατικές εκδηλώσεις κατά της πολιτικής και κοινωνικής πραγματικότητας.Από το 1775 η αρχαία Ελλάδα σταδιακά υποσκελίζει τον Shakespeare και προσανατολίζει τα πνεύματα προς τον κλασσικισμό. Μεταξύ τους και τον Σίλλερ[40] και (νωρίτερα) τον Γκαίτε. Η γερμανική φιλοσοφία φθάνει με τον Καντ και τους διαδόχους του (Φίχτε, Σέλλινγκ, Έγελο), στην πλήρη της ωριμότητα.

Τότε εξαπλώνεται ο πανθεϊστικός ιδεαλισμός που από αιώνες έμοιαζε να διακατέχει τη γερμανική γη. Με τον Έγελο, το μεταφυσικό πνεύμα φαίνεται σαν να παραχωρεί -για λίγο, πριν από τους ανορθολογικούς μυστικισμούς του Σοπενχάουερ και του Νίτσε- το προβάδισμα στο θετικό πνεύμα. Ο Έγελος[41], παρουσιάζει την πνευματικότητα του Διαφωτισμού σαν ένα τρόπο σκέψης ανίκανο να αναγνωρίσει οτιδήποτε το άμεσο και το φυσικό παρότι το εξάρει και το παινεύει. Περιγράφει την κοινωνική δυναμική που έθεσε σε κίνηση ο Διαφωτισμός, την απελευθερωτική αλλά και προβληματική διάστασή του. Την αλλοτριωτική υφή που προκάλεσε η ίδια η κεντρική ιδέα του (εκείνη της ελευθερίας και των ατομικών δικαιωμάτων). Η διαλεκτική κίνηση της σκέψης του Εγέλου συνιστά μια μορφωτική διαδικασία μέσω της απογοήτευσης. Συγχρόνως όμως θέτει το αίτημα της άρσης των διαφωτιστικών αντιφάσεων μέσω του ίδιου προτάγματος της ελευθερίας που θεμελίωσε ο Διαφωτισμός. Η κλασικότητα της σκέψης του Εγέλου μας επιβάλει το αίτημα να αναστοχαστούμε την ίδια την ελευθερία σε ένα υψηλότερο επίπεδο -σαν εναρμονιστική δύναμη του συνόλου.

Ο όρος Αισθητική χρησιμοποιείται για πρώτη φορά από τον Μπαουμγκάρτεν, ως ορισμός της επιστήμης που εξετάζει το ωραίο στη φύση και στην τέχνη, στο δίτομο έργο του Aesthetica (1750-1758). Ο Μπαουμγκάρτεν, ακολουθώντας τις διδασκαλίες του Λάιμπνιτς, θεωρεί το ωραίο αντιληπτό όχι με τη σκέψη αλλά με τις αισθήσεις αντίληψης. ‘Αντίθετος’ με την ονομασία ο Καντ ονομάζει τη νέα επιστήμη, «κριτική του γούστου» (Geschmack), ενώ ο Έγελος χρησιμοποιεί την ονομασία ‘Αισθητική’ στις πανεπιστημιακές παραδόσεις του (1823-1827), θεωρώντας τη μια δεύτερη, πνευματικής προέλευσης πραγματικότητα.

Ο Έγελος και ο Καντ έθεσαν το πρόβλημα πόσο η τέχνη είναι ο τόπος ή το μέσον της αλήθειας. Έτσι, η τέχνη του αρχαίου ελληνικού κόσμου θα αποτελέσει (για ακόμα μια φορά) σημείο αναφοράς για τους καλλιτέχνες του δεύτερου μισού του 18ου αιώνα που προσπαθούν να αντισταθούν στον οίστρο, τον αισθησιασμό και στην υπερβολή του μπαρόκ. Αναγνωρίζεται ως η πλέον αυθεντική έκφραση της τέχνης, σε σημείο να επιχειρείται μια απόλυτη μίμησή της. Αυτή η μίμηση όμως θα οδηγήσει στο ‘αδιέξοδο’ του νεοκλασικισμού, ο οποίος δεν κατόρθωσε να ερμηνεύσει τη φύση, τον άνθρωπο και τα ιδεώδη του δημιουργώντας προηγούμενο και ανοίγοντας νέους ορίζοντες – κάτι που κατάφερε η τρέχουσα ηθική.

Ζωγραφική, γλυπτική, έπιπλα, ασημικά, πορσελάνες… Μια τέχνη αυστηρά αστική, συντηρητική (αν και άνθησε την εποχή της Γαλλικής Επανάστασης), αψεγάδιαστη, επαναληπτική, στείρα[42], προαναγγέλλει τη βιομηχανοποίηση του αντικειμένου. Η μουσική
Από τα τέλη του 16ου αιώνα η τεχνική της σύνθεσης μεταχειρίζεται μεθόδους γεωμετρικής μορφοπλασίας. Ο επώνυμος δημιουργός δοξάζεται και το μουσικό έργο συγκρίνεται «αφ’ενός με το ποιητικό σύνθεμα και αφ’ετέρου με το εικαστικό πλάσμα»[43] Ο 17ος αιώνας αφήνει στους ευρωπαίους μουσικούς μια σειρά εκφραστικών τρόπων μεγάλης ποικιλίας. «Πολλά δεσμά συντρίφτηκαν και πολλές Βαστίλλες έπεσαν.

Η δικτατορία της φωνητικής πολυφωνίας έχει τελειώσει. Τα όργανα, τόσον καιρό παραγνωρισμένα, κατέχουν απ’ εδώ κι εμπρός μια θέση τιμητική και γεννούν μια καινούργια μουσική φιλολογία, εξαιρετικά εκλεπτισμένη. Χάρη στην καντάτα, στο ορατόριο, στα ρετσιτατίβα, στις άριες και στο τραγουδιστό θέατρο, γεννιέται ο λυρικός λόγος.»[44] Η εξέλιξη και οι καινοτομίες στην κατασκευή των μουσικών οργάνων δημιουργούν «ένα ρεύμα περιέργειας, ενδιαφέροντος και ζήλου που ευεργετεί τη μουσική. Έτσι γεννήθηκε η αγάπη του μεγάλου κοινού για τη ‘συναυλία’, που δεν εμφανίσθηκε παρα τον 17ο αιώνα ...

… Ως τότε οι εκτελεστές δεν ήταν παρά ‘εξειδικευμένοι’ λακέδες στην υπηρεσία των μεγαλαφεντάδων.»[45] Το 1656, στο Palais Royal δόθηκε η πρώτη δημόσια συναυλία με εισιτήριο. Η ενόργανη μουσική παύει να απευθύνεται και να αποτελεί ευχαρίστηση αποκλειστικά μιας ελίτ. Επικρατεί το ομοφωνικό στιλ. Με την θεωρητικοποίηση των όρων της αρμονίας –σαν απόδειξη της σχέσης ευδαιμονίας και επιστήμης- η μουσική δεν είναι πλέον μόνο ένα φυσικά τακτοποιημένο σύνολο. Της επιβάλλεται η κυριαρχία του ορθού λόγου και της επιστημονικής παράστασης του κόσμου.

Το 1700 «…ο Ραμώ είναι δεκαεπτά χρονών, ο Μπαχ και ο Χαίντελ δεκαπέντε… Ο ένας μετά τον άλλον, με όλη την κανονικότητα και την ακρίβεια των εισόδων του θέματος μιας φούγκας, θα τους ακολουθήσουν, σε μια απόσταση ευλαβική, ο Γκλούκ, ο Χάυντν και ο Μότσαρτ, ολοκληρώνοντας την περίλαμπρη εξάδα των μεγαλοφυιών που θα δώσουν τον τόνο στον αιώνα τους.»[46] Επίσης στις αρχές του 18ου αιώνα στη Νάπολη ο Scarlatti δίνει νέα μορφή στην όπερα, καταξιώνοντας με την ιδιοφυία του τις μορφές και την τεχνική που κληροδότησε η Βενετία. Η ναπολιτάνικη σχολή θα αποτελέσει την απόλυτη πηγή επιρροής των γερμανών συνθετών.

Η εξέλιξη της όπερας επηρέασε και το επίπεδο της κοινωνικής αυτοσυνείδησης της μουσικής. Υπήρξε το πεδίο ενός αγώνα που όχι μόνο εξέφρασε την αντίθεση της παραδοσιακής κοινωνίας με την αναδυόμενη τάξη πραγμάτων αλλά, παρουσίασε την αντίθεση δυο κοσμοθεωριών, δυο διαφορετικών αντιλήψεων για τον ίδιο τον πολιτισμό. Οι αστοί ήθελαν να εμφανιστούν και ως φορείς ενός ανώτερου πολιτισμού, μιας πληρέστερης ηθικής, μιας ωραιότερης αισθητικής αντίληψης του κόσμου. Στο χώρο της όπερας, που θεωρείτο προνομιακός χώρος της αριστοκρατίας, έδωσαν τη μάχη τους.Στη Γαλλία οι μπουφφόνοι είναι σε αντιπαράθεση με τους ramoneurs. Οι πρώτοι υποστηρίζονται από τη βασίλισσα, τους εγκυκλοπαιδιστές και τους φιλόσοφους του σαλονιού. Οι δεύτεροι από τον βασιλιά και την Πομπαντούρ. Ο Βολταίρος και ο Ντιντερό κρατιόντουσαν παράμερα. Ο Rousseau[47] θεωρεί ότι η μουσική πρέπει να είναι μια γλώσσα, να θυμίζει συνομιλία και κατά συνέπεια να επιτρέπει την πολιτική τάξη.Οι ‘συμφωνιστές’ της σχολής του Μάνχαϊμ, συσπειρωμένοι γύρω από τον Stamitz, δημιουργούν ένα ενόργανο ύφος λογικά ισορροπημένο και τελειοποιούν την αρχιτεκτονική της συμφωνικής μορφής. Στην Ιταλία ‘διδάσκουν’ ο Sammartini και ο ‘πάντρε’ Martini, ενώ στη Γερμανία, οι ‘διάδοχοι’ του Stamitz. Ανάμεσά τους ο Telemann, ο Hasse και οι γιοι του Μπαχ. Με τον Gluck, η τάση ‘της επιστροφής στη φύση’ που είχε δημιουργήσει και την opera – buffa, ολοκληρώνεται μεταρρυθμίζοντας την όπερα. Ξεφεύγει από τα μειονεκτήματα της ναπολιτάνικης σχολής: την κατάχρηση της φωνητικής δεξιοτεχνίας, τους castrati, το ασύνδετο της δράσης, τον φόρτο των ερωτικών ραδιουργιών.

Ο ερχομός της επανάστασης στη Γαλλία, φέρνει την πολιτική στο χώρο της σύνθεσης. Γεννιέται ένας λαϊκός μυστικισμός εμπνευσμένος από ρωμαϊκά και ελληνικά πρότυπα. Η τέχνη θα γίνει όργανο της κυβέρνησης. «…Οι αιματηρές σκηνές εναλλάσσονται μ’ επεισόδια τρυφερότερα, ειδυλλιακά οράματα και φιλοσοφικά σύμβολα. Οι μούσες βγαίνουν από τα παλάτια και τα σαλόνια για να κατέβουν στους δρόμους… Επι δέκα χρόνια η μουσική θα εκτελεί παραγγελίες με ‘άνωθεν’ εντολή…Έτσι θα τελειώσει μέσα σε μια τραχιά και αυστηρή κοινωνική πειθαρχία η εξέλιξη της αξιαγάπητης, κομψής και αριστοκρατικής τέχνης του 18ου αιώνα που είχε γεννήσει τόσα και τόσα αριστουργήματα κυοφορημένα μέσα στην ξεγνοιασιά και στην ευφορία.»[48]

Αξιοσημείωτη είναι επίσης μια πρακτική του 18ου αιώνα που ονομάσθηκε ars combinatoria. Είναι προσπάθεια για μουσική σύνθεση με βάση τα τυχερά παιχνίδια[49]. Ο L. Hiller τη χαρακτηρίζει πρόδρομο της μουσικής σύνθεσης με τη χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή[50].

Εν κατακλείδι

Την εποχή του Διαφωτισμού, όσο ποτέ άλλοτε, η φιλοσοφία παίζει το ρόλο του κοινωνιολόγου ή του σχεδιαστή –οραματιστή της ιδανικής κοινωνίας και του ίδιου του ανθρώπου του μέλλοντος. Ο νεoτερισμός έγκειται στο ότι το πεπρωμένο του ανθρώπου ανήκει αποκλειστικά και μόνο στον άνθρωπο. Όλα επικεντρώνονται σε μια διαφορετική αντίληψη της έννοιας του ορθολογισμού και σε μια διαφορετική κατανόηση της φύσης. Η μοναξιά του ανθρώπου -που έχει απορρίψει κάθε υπερφυσικό πρότυπο- έχει εφόδια τον ορθό λόγο και τον ελεύθερο νου μέσα σε ένα υλικό σύμπαν που το κυβερνούν νόμοι της μηχανικής, είναι δηλαδή μια μοντέρνα θεώρηση.

Το 1785 ο Ναπολέων είναι δεκαέξι χρονών. Είναι ήδη ανθυπολοχαγός του πυροβολικού. Την εποχή αυτή μελετά Μοντεσκιέ και Μακιαβέλλι…

Παραπομπές – σημειώσεις

[1] Αντώνιος Αρνώ (1612-1694), ο Μέγας της οικογένειας Αρνώ που η τύχη της συνδέεται με την ιστορία του ιανσενισμού. Το 1643 εκδίδει βιβλίο που επικρίνει την ηθική των Ιησουιτών και εκλαϊκεύει τα δόγματα του Αυγουστίνου και του Jansenius.
[2] Πάπυρος –Larousse Εγκυκλοπαίδεια, Αθήνα 1963. Η βιβλιογραφία του λήμματος είναι: Α. Cresson, les Courants de la pensèe philosophique francaise 1951L. Durtain, les grand Figures de la science francaise 1952A.Weil, Science francaise, 1955 G. Lanson, Histoire illustrèe della littèrature 1923
[3] Charles-Louis de Secondat, βαρώνος του Montesquieu.
[4] Η επανάσταση του 1688, δεν ‘παρήγαγε’ Σύνταγμα, παρα μόνο το Χάρτη των Δικαιωμάτων (Bill of Rights, 1689) που σε συνδυασμό με άλλα κείμενα (Magna Carta, 1215 – Petition of Rights, 1628 - Habeas Corpus, 1679 – Test Act, 1673 – Act of Settlement, 1701) διαμορφώνει το αγγλικό πρότυπο που κτίζεται πάνω σε τρείς αρχές: περιορισμός της βασιλικής εξουσίας, εγγύηση των ατομικών ελευθεριών των πολιτών, θεμελιακά προτεσταντικός χαρακτήρας του κράτους.
[5] Ο Locke (Treatises on Government, 1670) διατύπωσε μια πολιτική θεωρία που βασιζόταν στο φυσικό δίκαιο. Διαχωρίζει την νομοθετική εξουσία (του κοινοβουλίου) από την εκτελεστική εξουσία (της κυβέρνησης).Οι νόμοι πρέπει να είναι ίσοι για όλους, προορισμένοι για το καλό του λαού. (Αντίθετος στο καρτεσιανό ‘δόγμα’, υποστηρίζει μια θεωρία σύμφωνα με την οποία η γνώση προέρχεται από τη λειτουργία των αισθήσεων και όχι από έμφυτες ιδέες. Το ανθρώπινο μυαλό παρουσιάζεται ως tabula rasa. Αποκτά γνώσεις μέσω της εμπειρίας του με τον κόσμο. Η λογική επεξεργάζεται και δίνει νόημα στη γνώση που παρέχει η αίσθηση.) Ο Locke έχει εμπιστοσύνη στο λαό, που θα προσφύγει στην ακραία ratio μιας επανάστασης, μόνο σε περιπτώσεις πραγματικής ανάγκης, για να εναντιωθεί στην εμμονή παρατεταμένων αδικιών.
[6] Ζαντίγκ, 1747. Αγαθούλης, 1759
[7] Η εποχή του Λουδοβικου ΙΔ’, 1751
[8] Βωβενάργκ, Γνωμικά: καθορίζει την έννοια του καλού ως εκείνου που χαρακτηρίζεται άξιο τιμής ως προς όλους. Θυμίζει τους παγκόσμιους κανόνες του Καντ.
[9] Summa Theologiae και Libros sentenarium magistri Petri Lombardi
[10] Descartes, Discours de la mèthode
[11] Immanuel Kant, Κριτική του Καθαρού Λόγου, εκδ. Παπαζήση, Αθήνα 1977
[12] Χρήστος Γιανναράς, Ορθός Λόγος και Κοινωνική Πρακτική, εκδ. Δόμος, Αθήνα
[13] Θεωρητικός στην υπηρεσία της απολυταρχίας, ο Τόμας Χομπς (1588-1679) υποστήριξε ότι η ανάγκη υπέρβασης της φυσικής κατάστασης (status naturalis) οδήγησε τους ανθρώπους στην αρχή της ιστορίας, στη σύναψη ενός συμβολαίου, με το οποίο εκχώρησαν όλα τα δικαιώματά τους στον ηγεμόνα, με αντάλλαγμα την ασφάλειά τους.(Leviathan, 1651)
[14] Π. Κονδύλης, Ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός, εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα 1998
[15] Ως manus emendatrix
[16] Justine
[17] Π. Κονδύλης, Ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός, εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα 1998
[18] …που ο Π. Κονδύλης ονομάζει πολεμική χρησιμοποίηση της ιδέας του Θεού…
[19] Με την έννοια των Καθαρών, αυτών που απαιτούσαν Καθαρή Εκκλησία. Δεν έχουν σχέση με τους Πουριτανούς της Βικτωριανής εποχής του 19ου αιώνα.
[20] Αγουρίδης Σ., Ανοχή και Ανεξιθρησκεία στο Δυτικό Κόσμο, http://www.greekhelsinki.gr/greek/articles/agouridis%20speech.html
[21] tolerance
[22] Κονδύλης
[23] D. A. Hume, A Treatise of Human Nature, London, 1969
[24] Till
[25] Σιμόπουλος
[26] Κονδύλης
[27] Adam Ferguson, Essay...1767
[28] Κονδύλης
[29] Reflections on the Formation and Distribution of Wealth, 1776
[30] An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations, 1776
[31] The Principles of Political Economy and Taxation, 1817
[32] Πραγματεία πολιτικής οικονομίας, 1803
[33] Οικονομικές Αρμονίες
[34] A New View of Society, Or, Essays on the Principle of the Formation of the Human Character, and the Application of the Principle to Practice, by Robert Owen 1813-16
[35] Οργάνωση της Εργασίας
[36] Proudhon, P. J. System of Economical Contradictions: or, the Philosophy of Misery
[37] Οι νίκες των στρατευμάτων της Επανάστασης και στη συνέχεια της Αυτοκρατορίας και οι Συνθήκες που προκύπτουν από αυτές (της Βασιλείας-1795, του Κάμπο Φόρμιο-1797, της Λουνεβίλ-1801) μεταθέτουν πίσω, στον Ρήνο, το δυτικό σύνορο της Αυτοκρατορίας και προκαλούν σημαντικές εδαφικές, πολιτικές και κοινωνικές αναστατώσεις.
[38] Παρέχει στους συμπατριώτες του πρότυπα με έργα όπως: Μις Σάρα Σάμψον, 1755 (λαϊκό δράμα), Νάθαν ο Σοφός, 1779 (φιλοσοφικό δράμα).
[39] Ληστές, 1781 – Συνομωσία του Φιέσκ, 1783 – Ραδιουργία και έρως, 1784
[40] Που θα στραφεί προς τον κλασσικισμό υπο την επίδραση του Καντ.
[41] Φαινομενολογία του Πνεύματος
[42] Με εξαιρέσεις βέβαια, όπως αυτή των πρώιμων έργων του Αντόνιο Κανόβα (1757-1822).[43] Χάρης Ξανθουδάκης, Κομμάτια και αντικείμενα, άρθρο, εφ. ‘Το Βήμα’, 17/12/2000
[44] Βυλερμόζ
[45] Βυλερμόζ
[46] Βυλερμόζ
[47] Essai sur l origine des langues. Είναι γνωστή και αξιομνημόνευτη η αντιπαράθεση του με τον Ραμώ, τον οποίο ο Βολταίρος αποκαλούσε Ευκλείδη-Ορφέα. Ο Rousseau υπήρξε μουσικός και ο ίδιος, και χρησιμοποίησε τη μουσική έκφραση και τις δυνατότητές της για να σταθεροποιήσει τις ευρύτερες θεωρίες του. Ο Διαφωτισμός θεώρησε τη μουσική υποδειγματική τέχνη και ο Rousseau της απέδωσε ανάλογη περιωπή.
[48] Βυλερμόζ
[49] Προσφιλής σε συνθέτες όπως ο Haydn και ο Mozart στον οποίο αποδίδεται μια μουσική σύνθεση 64 μέτρων με τον τίτλο ‘Μουσικά παιχνίδια με ζάρι’. (K. Anh. 294d, 1787)
[50] Hiller L. A., Music Composed with Computers: A Historical Survey, In: the Computer and Music, H. Lincoln, ed. Ithaca N.Y.: Cornell University Press, 1970

Βιβλιογραφία

Serge Berstein, Pierre Milza: Ιστορία της Ευρώπης, τόμος1, εκδ. Aλεξάνδρεια,1997.Κ. Ράπτης: Γενική Ιστορία της Ευρώπης, τόμος Α, εκδ. Ε.Α.Π., Πάτρα 1999.Παναγιώτης Κονδύλης: Ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός, εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα 1998Συμπληρωματική βιβλιογραφία – βοηθήματαΒολταίρος: Φιλοσοφικό Λεξικό, εκδ. Στάχυ, Αθήνα 2001Καντ: Κριτική του καθαρού λόγου, εκδ. Παπαζήση, Αθήνα 1977Σπινόζα: Πολιτική Πραγματεία, εκδ. Πατάκη, Αθήνα 1996Έλι Φωρ: Ιστορία της Τέχνης, Εξάντας, Αθήνα, 1993Karl Nef: Ιστορία της Μουσικής, εκδ. Ν. Βότσης, Αθήνα 1985E. Vuillermoz: Ιστορία της Μουσικής, εκδ. Υποδομή, Αθήνα 1979Ulrich Michels: ¶τλας της Μουσικής, εκδ. Φ. Νάκας, Αθήνα 1994 Χ. Μωυσιάδης – Χ. Σπυρίδης: Εφαρμοσμένα Μαθηματικά στην Επιστήμη της Μουσικής, εκδ. Ζήτη, Θεσσαλονίκη 1994Nicholas Till: Mozart and the Enlightment, Faber and Faber, 1992Πάπυρος-Λαρούς: Εγκυκλοπαίδεια, Αθήνα 1963Χόρχε Λούις Μπόρχες: Ιστορία της αιωνιότητας, Ύψιλον/βιβλία, Αθήνα 1982Χόρχε Λούις Μπόρχες: Οι μεταμορφώσεις της χελώνας, Ύψιλον/βιβλία, Αθήνα 1982Χρήστος Γιανναράς, Ορθός Λόγος και Κοινωνική Πρακτική, εκδ. Δόμος, ΑθήναHannah Arendt: Sulla Rivoluzione, Edizioni di Comunità, Milano 1996

“Ηλεκτρονική” βιβλιογραφία – internet -

http://www.bartelby.com (Paine)
http://www.cronologia.it/storia/ (Kant: Che cos’ è l’ Illuminismo, 1784)
http://www.greekhelsinki.gr (Αγουρίδης)http://www.ilgiardinodeipensieri.com/storiafil/filo8.htm (Mario Trombino: Introduzione alla Storia della Filosofia Occidentalehttp
http://www.lgxserver.uniba.it/lei/filpol/marini1.htm (Giuliano Marini: Kant e il diritto cosmopolitico, Università di Pisa, 1995)

.
.
Πηγή: Arcive gr.

Link: Ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός

Γαλιλαίος Γαλιλέι

2007-10-15T04:36:00.000-07:00

Η διαφορά μεταξύ πρακτικής και θεωρητικής επιστήμης, δηλαδή έρευνας και δογματισμού.

Μια αυθεντική αναφορά του Γαλιλαίου, σχετικά με την διαφορά της πρακτικής επιστήμης από την θεωρητική (του Αριστοτέλη), που είναι, σαν να απευθύνεται σε ανθρώπους της σύγχρονης εποχής. Οι άνθρωποι σήμερα - τελείως αδικαιολόγητα, συγκρινόμενοι με ανθρώπους που έζησαν στο παρελθόν, χωρίς να έχουν πρόσβαση στην γνώση - έλκονται από συγγράμματα και θεωρίες, που τους διεγείρουν την περιέργεια και την φαντασία μάλλον παρά από απτές αποδείξεις, που φανερώνουν πανάρχαιες αλήθειες:

[Από το βιβλίο του – «Il Saggiatore (ο Δοκιμαστής)]

«Βάζοντας κατά μέρος τους υπαινιγμούς και μιλώντας καθαρά, και αντιμετωπίζοντας την επιστήμη ως μέθοδο απόδειξης και διαλογισμού αντάξια των ανθρώπινων επιδιώξεων, θεωρώ ότι όσο περισσότερο προσεγγίζει την τελειότητα, τόσο μικρότερο αριθμό προτάσεων θα υπόσχεται να διδάξει και ακόμη λιγότερες θα αποδείξει πειστικά. Κατά συνέπεια, όσο τελειότερη γίνεται, τόσο λιγότερο ελκυστική θα είναι και τόσο λιγότερους οπαδούς θα έχει. Από την άλλη πλευρά, [βιβλία με] υπέροχους τίτλους και πολλές μεγαλειώδεις υποσχέσεις έλκουν τη φυσιολογική περιέργεια των ανθρώπων, και τους εγκλωβίζουν για πάντα μέσα σε πλάνες και χίμαιρες, χωρίς ποτέ να τους προσφέρουν έστω και ένα δείγμα εκείνης της ευφυΐας που διακρίνει την αληθινή απόδειξη, με την οποία μπορεί να αφυπνιστεί η γεύση και να γνωρίσει πόσο άνοστο είναι το συνηθισμένο φαγητό που τρώει." (D&O 239-40)

Σχετικά με τις αυθεντίες

«Μου φαίνεται ότι εκείνοι που, προκειμένου να αποδείξουν κάτι, στηρίζονται απλώς στο ειδικό βάρος της αυθεντίας, χωρίς να επικαλούνται κάποιο επιχείρημα προς υποστήριξή του, ενεργούν παράλογα. Εγώ, αντιθέτως, επιθυμώ να έχω την δυνατότητα να εγείρω ελεύθερα ζητήματα και να απαντώ δίχως να κολακεύω [τις αυθεντίες], όπως κάνουν εκείνοι που πραγματικά αναζητούν την αλήθεια.» [Από το βιβλίο του: «Διάλογος για την Παλιά και την Σύγχρονη Μουσική»] - (PLG 2)

Σύντομη παρουσίαση της προσφοράς του Γαλιλαίου στην επιστήμη

Πίσω στο Science news - Choices